İnfertilite (kısırlık) Nedir?

mustilife

Bu ba?lylyk altynda a?a?ydaki konulara soru cevap ?eklinde yer verilmi?tir:


* Kadynda üreme

* Erkekte üreme

* Normal üreme

* Ynfertilite (kysyrlyk) nedenleri

* Ynfertilite nedeninin ara?tyrylmasy

* Ynfertilite tanysynda kullanylan hormon testleri

* Ovulasyon bozukluklary

* Endometriozis

* Üreme kanallarynda tykanyklyk

* Servikal faktör, uterin (rahme ba?ly) faktör ve nedeni belli olmayan infertilite

* Erkek kysyrly?y

* Tekrarlayan dü?ük

* Yardymcy üreme teknikleri


KADINDA ÜREME


Kadyn üreme sistemi


Kadyn üreme organlary, iç ve dy? genital organlardan olu?ur.


Dy? genital organlar; vulva ady verilen iç ve dy? dudaklar, klitoris, hiymen (kyzlyk zary) ve çe?itli bezlerden olu?ur. Vajina açykly?yny çevreleyen iç ve dy? dudaklar ya? dokusu, terbezleri, kan damarlary ve kyl kökleri içeren deri kyvrymlarydyr. Erkeklerde penisi olu?turan yapynyn kadynlardaki kalyntysy olan klitoris cinsel aktivite syrasynda kanla dolarak sertle?en dokulardan olu?ur. Hiymen (kyzlyk zary) vajina açykly?ynyn dy? kysmyny kaplayan ince bir zardyr. Yç genital organlar; vajina, rahim, fallop tüpleri (üreme kanallary) ve yumurtalyklardan olu?ur. Vajina vulvadan rahme do?ru uzanan yakla?yk 7-9 cm uzunlu?unda olan ve kaslardan olu?an bir yapydyr. Elastik oldu?u için cinsel ili?ki ve do?um syrasynda gerilebilir. Rahim armut ?eklinde bir yapydyr, gövde ve rahim a?zyndan olu?ur. Rahmin içi endometrium ady verilen ve her ay menstrual kanama (adet kanamasy) ile dökülen bir tabaka ile kaplydyr. Fallop tüpleri rahim ve yumurtalyk arasynda uzanan yapylardyr. Yumurtalyklardan atylan yumurtanyn döllenmesi bu tüplerde gerçekle?ir. Döllenen yumurta tüplerden geçerek rahme ula?yr. Yumurtalyklar, kanallaryn her iki yanynda yer alan ve çok sayyda yumurta içeren ceviz büyüklü?ünde yapylardyr. Östrojen ve progesteron gibi hormonlary üreten yumurtalyklardan menopoz dönemine kadar her ay bir yumurta geli?erek atylyr.


Bir kadynyn yumurtalyklarynda kaç yumurta bulunur ?


Kyz çocu?u do?du?unda yumurtalyklarynda 400.000 civarynda yumurta bulunur. Do?umdan ergenlik dönemine kadar geçen sürede yumurta üretimi olmaz ve yumurtalaryn bir kysmy dejenere olur. Ergenlik ile birlikte her ay bir yumurta olgunla?arak atylyr. Yumurtalyklardaki yumurtalaryn dejenere olmasy sigara, ilaç, radyasyon ve çevresel faktörler arttyrabilir. Yumurtalar çok azaldy?ynda menopoz ba?lar.


Menstrual siklusta (asnda) görülen hormonal de?i?iklikler


Beyindeki hipofiz bezinden salgylanan Folikül Uyarycy Hormon (FSH) ve Luteinize Edici Hormon (LH) gonodotropik hormonlar olarak adlandyrylyr. FSH, yumurtalyklarda folikül ady verilen ve içinde yumurtalaryn olgunla?ty?y syvy dolu keseciklerin geli?mesini sa?lar. Folikül içindeki yumurtanyn etrafyndaki hücrelerden östrojen (kadynlyk hormonu) salgylanyr. Östrojen rahmin iç tabakasynyn (endometruim) kalynla?masyny sa?lar. Östrojen kritik düzeye ula?ynca ani LH salynymy olur. Bu ani LH arty?y yumurtanyn olgunla?arak 36 saat sonra atylmasyna yani ovulasyona (yumurtlama) neden olur. Yirmisekiz gün süren menstrual siklusta ovulasyon 13-14. günlerde gerçekle?ir. Ovulasyondan sonra yumurtalyklardan progesteron ady verilen hormon salgylanmaya ba?lar. Gebelik gerçekle?irse progesteron ve östrojen arty?y devam eder. Gebelik gerçekle?mediginde ise östrojen ve progesteron düzeyleri dü?er ve buna ba?ly olarak rahmin iç tabakasy dökülür, menstruasyon (adet kanamasy) ba?lar.


Yumurta nasyl olgunla?yr ve salynyr ?


Yumurta folikül olarak adlandyrylan içi syvy dolu keseciklerde bulunur. Folikül büyümeye ba?lady?ynda içinde syvy toplanyr. Büyüklü?ü 18-20 mm’ye ula?yr ve LH yükselmesinden36-38 saat sonrafolikül çatlar. Ani LH arty?y bir dizi hormonal reaksiyonu ba?latyr ve folikülün kenarynda açylan delikten yumurta atylyr. Serbestle?en yumurta fallop tüplerinin fimbria ady verilen parmaksy yapylary tarafyndan tüplere alynyr. Her ay ovulasyonun hangi yumurtalyktan gerçekle?ece?i tamamen tesadüfidir.Yapylan ultrasonografik inceleme ile hangi yumurtaly?yn aktif oldu?u tespit edilebilir.


Ovulasyon hermenstrual siklusta ayny yumurtalyktan my gerçekle?ir?


Her ay ovulasyonun hangi yumurtalyktan gerçekle?ece?i tamamen tesadüfidir.Yapylan ultrasonografik inceleme ile hangi yumurtaly?yn aktif oldu?u tespit edilebilir.


Menstrual siklusta rahimde ne gibi de?i?iklikler olur?


Menstrual siklusun ilk yarysynda, östrojen hormonunun etkisi ile rahmin iç tabakasy kalynla?yr. Menstrual siklusun ikinci yarysynda ise progesteron hormonunun etkisi ile bu tabaka daha da kalynla?arak döllenen yumurtanyn yerle?ebilmesi için hazyrlanyr. Hamilelik gerçekle?mezse progesteron ve östrojen hormonlarynyn düzeyi dü?er ve bu tabaka menstrual kanama ile dökülmeye ba?lar.


Düzenli menstrual siklus ne demektir?

Menstrual kanamalaryn düzenli olmasy yumurtlady?ymy gösterir mi?


Bir önceki menstrual kanamanyn ba?langycyndan bir sonraki menstrual kanamanyn ba?langycyna kadar geçen süre 26-34 gün arasynda ise menstrual sikluslar düzenli olarak kabul edilir. Düzenli menstrual kanamalary olan kadynlaryn bir ço?unda ovulasyon da düzenlidir.


SAYFA BA?I


ERKEKTE ÜREME


Erkek üreme organlary hangileridir?


Erkek üreme organlary; penis, testisler (yumurtalyklar), prostat ve seminal bezlerdir. Sperm ve testosteron (erkeklik hormonu) üreten testisler skrotum ady verilen bir torba içinde yerle?mi?lerdir. Spermlerin üretildi?i seminifer tübüller ady verilen kanalcyklar birle?erek daha büyük kanallary ve epididimis ady verilen kanaly olu?turur. Spermler epididimisten geçerken hareketlilik kazanyr ve olgunla?yr. Epididimisten çykan spermler yumurtayy dölleme yetene?i kazanmy?lardyr.Penis, süngerimsi ve erektil dokulardan olu?ur. Penisin erektil dokusu cinsel ili?ki syrasynda kanla dolar ve ereksiyon (sertle?me) gerçekle?ir. Ydrar ve meni penisteki üretra ady verilen kanaldan dy?ary çykar.


Erkek üreme fonksiyonlarynda hangi hormonlar rol oynar?


Erkek üreme fonksiyonlaryny beyindeki hipofiz bezinden salgylanan FSH (folikül uyarycy hormon) ve LH (luteinize edici hormon) olarak adlandyrylan hormonlar kontrol eder. FSH erkeklerde testislerde sperm üretimini sa?lar. LH ise testislerde bulunan Leydig hücreleriniuyararak testosteron (erkeklik hormonu) salgylanmasyny sa?lar. Erkeksi fiziksel karakterlerin geli?iminden sorumlu olan testosteron sperm üretimine dekatkyda bulunur.


Sperm nasyl üretilir ?


FSH ve testosteron hormonlary spermleri olu?turan germ hücrelerini (olgunla?mamy? sperm hücrelerini) uyaryr ve bu hücreler bölünerek olgunla?yr. Syrasyyla spermatogonia, spermatid ve spermatozoa olarak adlandyrylan sperm hücreleri olu?ur. Sperm hücresi üç kysymdan meydana gelir. Sperm hücresinin ba? kysmy kromozomlary (genetik materyali) içeren yapydyr. Boyun sperm hareketlili?i için gerekli enerjiyi, kuyruk kysmy ise spermin hareketini sa?lar. Sperm 0.05 mm uzunlu?unda ancak mikroskop ile görülebilen küçük bir hücredir.


Sperm ne kadar zamanda üretilir?


Spermin üretilmesi 60 gün, epididimis ady verilen kanaldan geçmesi 10-14 gün sürer.


Meni spermden ba?ka neler içerir?


Meni spermlerle beraber prostat ve di?er üreme bezlerinden salgylanan syvylary içerir. Seminal syvy ady verilen bu syvy sperm hücrelerinin ta?ynmasyna ve beslenmesine yardymcy olur.


Ejekülasyon (bo?alma) syrasynda neler olur?


Penis kökündeki kaslaryn kasylmasy ile penisden meni fy?kyryr. Meni miktary 1-6 ml arasynda de?i?ir. Ejekülasyon anynda meni kyvamy koyudur. Prostat bezinden salgylanan enzimler 20-30 dakika içinde meninin syvyla?masyny sa?lar. Menideki spermler rahim a?zy salgysyna kary?yr ve be? dakikada yumurtalyk kanallaryna ula?yr.


Yli?ki syrasynda ne kadar sperm salynyr ?


Bo?alma ile vajinaya 100-300 milyon arasynda sperm byrakylyr.


Yumurtanyn döllenebilmesi için ne kadar sperme ihtiyaç vardyr ?


Vajinaya bo?alan spermlerden ancak 25-30 tanesi yumurtanyn yakynyna ula?yr. Bunlardan bir tanesi yumurtanyn zaryny delerek geçer ve yumurtayy döller.


Kadyn vücudunda sperm kaç saat canly kalyr?


Sperm hücresi vajinada 2-4 saat ya?ar fakat ili?kiden 16 saat sonra bile vajinadan alynan örneklerde canly sperm görülebilir. Kadynda enfeksiyon oldu?unda veya cinsel ili?ki syrasynda kayganla?tyrycy maddeler kullanyldy?ynda spermler daha kysa süre canly kalyr.


Cinsel perhiz ile sperm sayysy arttyrylabilir mi ?


Uzun süre bo?alma olmady?ynda spermler yumurtayy dölleyebilme yeteneklerini kaybederek dejenere olur. Cinsel perhiz süresi uzadykça sperm sayysy artsa bile kalitesi iyile?mez, normal yapydaki spermlerin orany azalyr. Ydeal cinsel perhiz süresi 2-5 gündür.


Hastalyklar sperm sayysyny etkiler mi?


Basit bir so?uk algynly?y bile sperm sayysyny ve kalitesini bozar. Sperm analizi geçirilen hastalyklar göz önünde bulundurularak yapylmaly ve analiz sonucunun bozuk oldu?u durumlarda üç ay sonra sperm analizi tekrarlanmalydyr.


Sigara ve alkol erkek üreme sa?ly?yny etkiler mi?


Sigara ve alkol erkek üreme sa?ly?yny olumsuz etkiler. Sigara sperm sayysyny, hareketlili?ini ve normal yapydaki sperm oranyny azaltyr. Alkoltestosteron seviyesini azaltarak etkisini gösterir. Fazla sigara ve alkol tüketen erkeklerde spermlerin yumurtayy dölleyebilme yetenekleri de azdyr. Ayryca alkolizm impotansyn (iktidarsyzly?yn) en önemli nedenlerinden biridir.


Ylaçlar sperm sayysyny etkiler mi ?


Ülser, sara, gut, bazy ba?yrsak hastalyklary ve idrar yolu enfeksiyonlarynyn tedavisinde kullanylanilaçlaryn bir kysmy sperm sayysyny azaltyr. Genellikle ilaçlar kesildikten bir süre sonra sperm sayysy normale döner. Bazy kanserlerin tedavisinde kullanylan ilaçlar kalycy zarar vererek infertiliteye yol açabilir. Narkotik (uyu?turucu) ilaçlar hem infertilite hem de impotansa neden olur.


Ba?ka neler sperm üretiminde ve fonksiyonunda bozuklu?a neden olur ?


Sperm üretiminde, ta?ynmasynda, cinsel ili?ki ve bo?almada görülen problemler infertiliteye yol açar. Hormonal problemler, inmemi? testis, testislerde yaralanma, kabakulak gibi enfeksiyonlar, bazy kimyasal maddeler ve ilaçlar sperm üretiminde bozukluklara neden olabilirler. Sperm ta?ynmasyndaki problemler ise sperm kanallarynda enfeksiyon sonrasy olu?an tykanyklyklara ba?lydyr. Yktidarsyzlyk ve geriye bo?alma da infertilite sebebi olabilir.


Normal semen analizi nasyl olur ?


Normal meni miktary 1,5 ile 6 ml arasynda de?i?ir. Sperm sayysynyn ml' de 20 milyon ve üzeri, hareketlili?in % 40 ve üzeri, normal yapydaki sperm oranynyn ise % 14’ün üzerinde oldu?u meni örnekleri normaldir.


SAYFA BA?I


NORMAL ÜREME


Gebeli?in olu?abilmesi için kaç tane sperm gereklidir ?


Bir adet yumurtanyn döllenebilmesi için bir adet sperme ihtiyaç vardyr. Vajinaya bo?alan spermlerin birço?u yumurtaya ula?madan canlyly?yny kaybeder. Her ejakülasyonda (bo?almada) 100-300 milyon arasynda sperm vajinaya bo?alyr. Sperm yo?unlu?u mililitrede 20 milyondan az ise gebelik ?ansy azalyr. Sperm sayysynyn yanynda sperm hareketlili?inin, yapysynyn ve yumurtayy dölleyebilme yetene?inin de çok önemli oldu?u unutulmamalydyr.


Sperm ve yumurta nerede ve nasyl kar?yla?yr?


Önce çok yo?un olan meni ejakülasyondan 20-30 dakika sonra syvyla?yr. Spermler rahim a?zyndaki mukusu geçerek Fallop tüplerine (yumurtalyk kanallaryna) ula?yr. Sperm ve yumurta Fallop tüplerinin orta kysmynda kar?yla?yr.


Döllenme nasyl gerçekle?ir?


Yumurta zona pellusida ady verilen bir zar ile çevrilidir, bu zary da korona ady verilen hücreler çevreler. Sperm zona pellusidayy (yumurta zaryny) geçerek yumurtanyn içine girer. Bunu sadece tek bir sperm hücresi ba?arabilir. Sperm ve yumurta hücreleri 23'er adet kromozom ta?yr, sperm ve yumurtanyn birle?mesi ile 46 kromozom tamamlanyr.


Döllendikten sonra yumurtaya ne olur ?


Döllenmi? yumurta 0.1 mm çapyndadyr. Bir iki gün içinde yumurta 2, 4, 8 ve 16 hücreye bölünür ve döllenmeden 4 gün sonra 0.3 mm çapynda morula ady verilen bir hücre topu haline gelir. Morulanyn içinde syvy birikerek blastosist ady verilen yapy olu?ur. Döllenmeden 5 gün sonra yumurta rahme ula?yr.


Ymplantasyon nedir? Ne zaman gerçekle?ir?


Ymplantasyon blastosist a?amasyndaki döllenmi? yumurtanyn rahmin endometruim ady verilen iç tabakasyna tutunmasydyr. Ymplantasyon yumurtanyndöllenmesinden yedi gün sonra gerçekle?ir.


Kadynlar adet siklusunun herhangi bir gününde gebe kalabilirler mi?


Hayyr, kadynlar sadece ovulasyon döneminde yani menstrual siklusun 12-16. günleri arasynda (menstrual siklusun ortasynda) gebe kalabilir.


Ovulasyon dönemini nasyl anlayabilirim?


Ovulasyon dönemi hormon testleri, vücut ysysy takibi, rahim a?zyndaki salgynyn incelenmesi ve geli?en folikülün (içinde yumurtanyn büyüdü?ü kesecik) ultrasonografik olarak incelenmesi ile belirlenir.


Zamanly cinsel ili?ki ile gebelik ?ansy arttyrabilir mi?


Evet arttyrabilir. Menstrual sikluslar düzenli oldu?unda bunu ayarlamak daha kolay olur. Menstrual siklusun ovulasyondan sonraki kysmy 14 gün sürer. Son alty ay içinde menstrual sikluslary en az27 en çok 32 gün süren ki?ilerde 13 ile 18. günler arasynda gerçekle?ti?i varsayylyr. Bu çiftlere 12 ile 19. günler arasynda gün a?yry cinsel ili?ki kurmalary önerilir.


Syk cinsel ili?kide bulunmak ve orgazm hamilelik ?ansyny etkiler mi ?


Ovulasyon döneminde her 36-48 saat ara ile cinsel ili?kide bulunulmasy önerilir. Hamilelik ?ansynyn orgazm ile ilgisi yoktur.


Hamile kalabilmek için cinsel ili?kide uygulanmasy gereken özel bir pozisyon var my?


Meni vajinaya ula?tyktan sonra cinsel ili?ki pozisyonu önemli de?ildir.


Yli?kiden sonra meninin ço?unun dy?aryya akmasy gebeli?i engeller mi ?


Hayyr engellemez. Yirmi dakika içinde meni syvyla?yr, meninin bir kysmynyn vajinadan dy?ary akmasy normaldir.


Yli?kiden sonra bir süre uzanmak gebelik ?ansyny artyryr my?


Hayyr, spermin tüplere do?ru olan hareketini kadynyn pozisyonu belirlemez.


Ovulasyon döneminde cinsel ili?kide bulunuldu?unda gebeli?in olu?masy kesin midir?


Hayyr, her menstrual siklusta gebe kalma ?ansy %20-25 arasynda de?i?ir.


Rahim filmi çekilmesi kadynlaryn gebe kalmasyna yardymcy olur mu ?


Rahim filmi çekilirken tüplere verilen boyanyn hafifçe tykaly tüpleri açmakta yardymcy oldu?una inanylyr fakat bu kanytlanmamy?tyr. Rahim filmi ancak infertilite nedeninin tespit edilerek uygun tedavi yönteminin belirlenmesine yardymcy olur.


SAYFA BA?I


YNFERTYLYTE (KISIRLIK) NEDENLERY


Normal bir kadynyn gebe kalmasy ne kadar sürer ?


Genç bir kadynyn her menstrual siklusta düzenli cinsel ili?kide bulundu?u taktirde gebe kalma ?ansy %20'dir. Korunmayan çiftlerin bir ço?u ilk 6 ay içinde hamile kalyr. 35 ya? üzerindeki kadynlarda bu süre uzayabilir.


Ynfertilite (kysyrlyk) ne demektir?


Basit olarak infertilite bir yyl süresince çiftin herhangi bir do?um kontrol yöntemi kullanmamasyna ra?men gebeli?in elde edilemedi?i durumdur.


Kadynyn ya?y ilerledikçe gebelik ?ansy azalyr my?


Ya? ilerledikçe düzenli cinsel ili?kide bulunulmasyna ra?men gebelik elde edilene dek geçen süre uzar. 25 ya?yndaki bir kadyn genellikle 2-3 ay içinde gebe kalabilirken 35 ya?yn üzerindeki normal kadynlarda bu süre 6 aydan daha uzun sürebilir. Bunun çe?itli nedenleri vardyr:


*


Yumurtalaryn ya?lanmasy; kyz çocuklar do?duklarynda yumurtalyklarynda yakla?yk 400.000 adet yumurta bulunur. Do?umdan sonra yumurta üretimi olmaz ve kadynyn ya?y ilerledikçe yumurtalarda ya?lanyr.

*


Döllenme oranynda azalma; ya? ilerledikçe yumurtanyn sperm ile döllenebilme ve döllendikten sonra iyi kalitede bir embryo olu?turma ?ansy azalyr. Elde edilen gebeliklerin dü?ükle sonlanma ihtimali artar.

*


Yumurtalaryn sayysynda azalma; ergenlikten itibaren yumurtalaryn sayysynda azalma olur.

*


Endometriumun döllenen yumurtayy tutma yetene?inin azalmasy; ilerleyen ya? ile endometriumun (rahmin iç tabakasynyn) döllenen yumurtayy tutma yetene?ini azalyr.

*


Endometriozis ve myomlaryn artmasy; ya? ilerledikçe karyn içine kanamalar yaparak infertiliteye neden olan endometriozis hastaly?y ve rahim içinde yer kaplayan myomlar daha syk görülür.


Erkeklerde de ya? ilerleyince üreme sa?ly?y bozulur mu?


Erkeklerde 60 ya? üzerinde sperm sayysynda ve normal yapydaki spermlerin oranynda azalma görülebilir.


Ynfertilitenin syk görülen nedenleri nelerdir?


Çiftlerde infertilite erkek, kadyn veya her ikisindeki problemlere ba?ly olabilir. Ynfertil çiftlerin %30'u erke?e ba?ly, %30'u kadyna ba?ly nedenlerden dolayy çocuk sahibi olamamaktadyr. Çiftlerin %40'ynda ise infertilite e?lerin her ikisindeki problemlere ba?lydyr. Erkek e?te sperm sayysynyn, hareketlili?inin veya normal yapydaki spermlerin azalmasy veya menide hiç sperm olmamasy infertilite nedenidir. Ayryca iktidarsyzlyk ve geriye bo?alma da infertiliteye yol açabilir. Kadyn e?te ise ovulasyonun olmamasy, endometriozis (karyn içine kanamalar yapan birhastalyk), Fallop tüplerinin tykaly olmasy ve rahimde myomlaryn bulunmasy infertilite nedenidir.


Ynfertilite günümüzde yaygynla?ty my?


Günümüzde evlenme ya?y ilerledi?i ve evlenen çiftler çocuk sahibi olmayy erteledikleri için infertilite daha syk görülmektedir. Ayryca enfeksiyonlaryn daha yaygyn görülmesi de Fallop tüplerinde tykanykly?a neden olarak infertiliteye yol açabilir. Son zamanlarda yapylan çaly?malar her alty çiften birinde infertilite problemi oldu?unu göstermi?tir.


Geriye dönük rahim infertilite nedeni midir?


Kadynlaryn %20'sinde rahim geriye dönüktür. Bu durum yapysaldyr ve infertilite nedeni de?ildir. Fakat rahim çevre organlara olan yapy?yklyklaryndan dolayy geriye dönük ise, bu yapy?yklyklara ba?ly infertilite söz konusu olabilir.


?i?manlyk infertiliteye neden olur mu?


Hayyr, bir çok ?i?man kadyn infertil de?ildir. Fakat ?i?manlyk polikistik over hastaly?y ve anormal hormon üretimi ile ili?kili oldu?unda infertilite görülebilir.


Do?um kontrol hapy kullanan kadynlar daha sonra gebe kalmakta zorluk çeker mi?


Do?um kontrol hapyny kullanmayy byraktyktan sonra gebeli?in gerçekle?ebilmesi birkaç ay sürebilir. Özellikle ileri ya?taki kadynlarda bu durum daha belirgindir. Do?um kontrol haplarynyn bu etkisi geçicidir.


Rahim içi araç (spiral) kullananlaryn daha sonra gebe kalmalary zor mudur?


Genellikle bir problem olmaz, fakat rahim içi araç kullanylmasy enfeksiyona yol açarak Fallop tüplerinde tykanykly?a neden olabilir. Rahim içi araç kullanyrken artan kanama veya a?ry bir problem oldu?unu gösterir.


Stres infertiliteye neden olur mu?


Stres genelde infertilitenin sonucudur. Fakat çok a?yr stres ovulasyon problemlerine ve cinsel ili?ki sykly?ynyn azalmasyna neden olarak infertiliteye yol açabilir.


Ynfertilite tedavisi gören çiftlerin gebe kalma ?ansy nedir ?


Bu çiftin problemine ba?lydyr. Ynfertiliteye neden olan bazy problemler çok kolay tedavi edilirken bazy problemlerin tedavisinde geli?mi? tekniklerin kullanylmasy ve zaman gerekebilir.


SAYFA BA?I


YNFERTYLYTE NEDENYNYN ARA?TIRILMASI


Çiftler infertilite nedeni ile doktora ba?vurmadan önce ne kadar beklemelidir?


Sa?lykly çiftlerin her ay gebe kalabilme ?ansy %20’dir. Çiftlerin yarysyndan ço?u 6 ay içinde gebelik elde eder. E?er herhangi bir do?um kontrol yöntemi uygulamadan 12 aydyr düzenli cinsel ili?kide bulunmanyza ra?men gebelik elde edemiyorsanyzdoktora ba?vurmanyz gerekir.


Bu kadar uzun süre beklememesi gereken çiftler var my ?


E?er çiftler herhangi bir problemden ?üpheleniyorsa bu kadar uzun süre beklenmemelidir. Kadyn e?in menstrual sikluslary çok düzensiz ise veya menstrual kanama olmuyorsa, enfeksiyon öyküsü veya menstrual kanama ve cinsel ili?ki syrasynda ?iddetli a?ry yakynmasy varsa, erkek e?te ise inmemi? testis, testislerde geçirilmi? operasyon veya yaralanma öyküsü oldu?undançiftin doktora hemen ba?vurmasy gerekir. Doktora hemen ba?vurmasy gereken di?ergrup ise kadyn e?in 35 ya?yn üzerinde oldu?u çiftlerdir. Gebe kalabilme ?ansy ilerleyen ya?la beraber azaldy?y için bu çiftler vakit kaybetmeden tedavi edilmelidir.


Çiftler doktora beraber mi gitmeli?


Ynfertiliteye neden olan problem kadyn e?te, erkek e?te veya her iki e?te birden olabilece?i için doktora mutlaka çiftlerin beraber ba?vurmalary gerekir.


Doktor ne gibi sorular sorar?


Kadyn e?e yöneltilecek sorular; ya?y, ne kadar zamandyr çocuk istendi?i, önceden bir gebeli?in olup olmady?y, menstrual sikluslaryn düzeni, kanama miktary, süresi, a?ry ve di?er yakynmalaryn olup olmady?ydyr. Bunun yanynda vajinal akynty, cinsel ili?ki syrasynda a?ry, geçirilmi? enfeksiyonlar veoperasyonlar hakkynda da bilgi istenir.


Erkek e?e yöneltilecek sorular; genel sa?lyk durumu, geçirilmi? önemli hastalyk ve operasyonlar, kabakulak enfeksiyonu geçirdiyse hangi ya?ta geçirdi?i, inmemi? testis veya testislere travma öyküsünün olup olmady?y, erken bo?alma ve impotans (iktidarsyzlyk) gibi cinsel fonksiyon bozukluklarynyn varly?yna ili?kin sorulardyr.


Muayene olmak gerekir mi?


Fizik muayene infertilite ara?tyrmalarynyn en önemli basamaklaryndan biridir. Kadyn e?in jinekolojik muayenesi ve ultrasonografik incelemesinin yapylmasy, rahim a?zyndan örnek alynarak patolojik inceleme yapylmasy ve mikrobiyolojik ara?tyrmalar için örnek alynmasy gerekir. Erkek e?in ise testisleri muayene edilerek gerekti?inde ultrasonografik inceleme yapylyr.


Ovulasyon oldu?u nasyl anla?ylyr?


Düzenli mestrual sikluslary ve kanamalary olan kadynlaryn bir ço?unda ovulasyon gerçekle?ir. Ovulasyon döneminde artan östrojen hormonuna ba?ly hafif bir a?ry hissedilebilir.


Ovulasyonun belirlenmesi için hangi testler yapylabilir?


Ovulasyonun belirlenmesi için bazal vücut ysy çizelgesinin tutulmasy, ultrasonografik incelemeler, endometrial biopsi (rahmin iç tabakasyndan parça alynmasy) ve kanda progesteron hormon düzeyinin ölçülmesi kullanylan yöntemlerdir.


Bazal vücut ysysy çizelgesi nasyl tutulur?


Bazal vücut ysysy sabah uykudan uyanyldy?ynda ölçülen vücut ysysydyr. Menstrual kanamanyn ba?lady?y günden itibaren sabahlary vücut ysynyzy ölçerek bu çizelgeyi hazyrlayabilirsiniz. Isy dil altyndan termometre aracyly?y ile ölçülerek not edilmelidir. Yemek yemek, bir ?eyler içmek veya a?zy çalkalamak ysyyy de?i?tirir. Size hekiminizin verece?i tablolara bir sonraki menstrual kanamanyn ba?langycyna dek her sabah vücut ysynyzy kaydetmeniz gerekir. Bu tabloyu hazyrlady?ynyzda menstrual siklusun ikinci yarysynda vücut ysynyzyn 0,5-1 C daha yüksek oldu?unu görürsünüz.


Vücut ysysy ovulasyon gerçekle?tikten sonra progesteron hormonunun etkisi ile yükselir ve gebelik gerçekle?irse yüksek olarak devam eder. Ovulasyonun olmady?y vakalarda vücut ysysynda pek de?i?iklik olmaz. Bu yöntem ovulasyonun olup olmady?ynyn tespit edilmesi için kullanylan çok kaba bir yöntemdir. Bazy kadynlarda ovulasyon oldu?u halde vücut ysysynda arty? olmayabilir. Bu tablolara göre cinsel ili?kinin zamanyny belirlemek bazen yanyltycy olabilir.Günümüzde ovulasyonun belirlenmesinde daha hassas yöntemler kullanylmaktadyr.


Ultrasonografik inceleme nedir?


Ultrasonografik incelemeler ile ses dalgalary kullanylarak iç organlar detayly olarak izlenir. Hasta radyasyona maruz kalmady?y için güvenilir bir inceleme yöntemidir. Abdominal (karyndan) veya vajinal ultrasonografi yapylabilir. Karyndan yapylacak incelemelerde hastanyn mesanesinin dolu olmasy gerekir. Dolu mesane ba?yrsaklary iterek üreme organlarynyn görülmesini kolayla?tyryr. Vajinal ultrasonografik incelemeler için mesanenin dolu olmasy gerekmez. Üreme organlary vajinal ultrasonografi ile daha iyi incelenebilir.


Ultrasonografik inceleme ile ovulasyon nasyl belirlenir?


Menstrual siklusun 3. veya 4. günü ilk inceleme yapylyr ve yumurtalyklarda kist varsa bu inceleme syrasynda belirlenir. Hasta herhangi bir ilaç kullanmyyorsa menstrual siklusun 8. ve 10. günleri arasynda inceleme tekrarlanyr. Bu günden sonra ovulasyon gerçekle?ene kadar inceleme her gün tekrarlanyr. Büyüyen folikülün çapy 18-26 mm arasynda iken ovulasyon gerçekle?ir. Rahim içinde endometruim ady verilen tabaka kalynla?arak döllenen yumurtanyn tutunabilmesi için hazyrlanyr.


Ultrasonografik inceleme di?er infertilite nedenlerinin ortaya çykarylmasyna da yardymcy olur mu ?


Çocuk sahibi olmayan kadynlarda infertilite nedeninin ara?tyrylmasynda ultrasonografik inceleme çok önemlidir. Rahim ve yumurtalyklar de?erlendirilerek infertilitenin nedenleri hakkynda fikir sahibi olunabilir. Hormonal eksikli?i olan veya erken menopoza girmi? kadynlarda yumurtalyklar küçük, rahim ufak ve rahmin iç tabakasy incedir. Polikistik over sendromu vakalarynda ise yumurtalyk normalden büyüktür ve birçok kist içerir. Bu vakalarda rahim büyümü? ve endometrium kalynla?my?tyr.


Servikal mukus nedir, post koital test nasyl yapylyr?


Rahim a?zyndaki bezlerden salgylady?y syvyya servikal mukus denir. Bu syvynyn yo?unlu?u menstrual siklus süresince de?i?ir. Menstrual siklusun büyük kysmynda bu syvy çok yo?undur ve bakterilerin rahme girmelerini engelleyen bir tykaç olu?turur. Ovulasyondan (yumurtlamadan) 5 gün önce mukus miktary artar ve yo?unlu?u azalarak syvyla?yr. Ovulasyondan 24 saat sonra mukusun kyvamy yine koyula?yr.


Postkoital test nasyl yapylyr?


Postkoital test cinsel ili?kiden 6-12 saat sonra rahim a?zyndaki mukustan örnek alynarak yapylyr. Bu örnek mikroskop ile incelenerek örnekteki sperm sayysy ve canlyly?y belirlenir.


Ynfertilite çiftlerin cinsel hayatyny olumsuz etkiler mi?


Ynfertilite ara?tyrmalarynda ve tedavisinde zamanly cinsel ili?ki önerilir. Bu çiftlerin, kendilerini basky altynda hissetmeleri ve cinsel hayatlarynyn düzensizle?mesi çok do?aldyr.


HSG (rahim filmi) incelemesi nedir, nasyl yapylyr?


Histerosalpingografi olarak adlandyrylan radyolojik incelemede rahim a?zyndan içeriye verilen boyanyn Fallop tüplerinden (yumurtalyk kanallaryndan) geçi?i izlenir. Bu syrada çekilen röntgen filmleri incelenerek Fallop tüplerinin durumu hakkynda bilgi sahibi olunur. Tüplerde tykanyklyk varsa boya tüplerden geçmez. Bu inceleme syrasynda hastaya verilen radyasyon miktary çok az ve zararsyzdyr. Hastalaryn bir kysmy hafif bir a?ry hissedebilir, bu i?lem syrasynda anestezi verilmesine gerek yoktur. HSG incelemesi ile rahim içi de de?erlendirilir. Ynfertilite nedeninin ara?tyrylmasynda HSG ve laparoskopi birbirini tamamlar.


Laparoskopi nedir ?


Üreme organlarynyn detayly olarak incelenebilmesini sa?layan cerrahi bir yöntemdir. Laparoskopik inceleme çocu?u olmayan çiftlerin de?erlendirilmesinde en önemli basamaklardan biridir. Genel anestezi altynda gerçekle?tirilen bu i?lem yakla?yk yarym saat sürer ve hasta ayny gün içinde taburcu edilebilir.


Laparoskopi ile hangi hastalyklar tanysy konur?


Laparoskopi ile endometriozis (karyn içine kanama yapan bir hastalyk), rahim tümörleri, yumurtalyk kistleri, dy? gebelik ve yapy?yklyklar gibi birçok kadyn hastaly?y te?his edilebilir. Göbe?in hemen altyndan karyn içine yönlendirilen teleskop benzeri optik bir cihaz ile karyn içindeki organlar birkaç kez büyütülmü? olarak izlenir. Cerrah rahmi, Fallop tüplerini (yumurtalyk kanallaryny), yumurtalyklary ve karyn zarlaryny ayryntyly olarak inceler.


Laparoskopi tedavi amaçly kullanylyr my?


Laparoskopi karyn içindeki üreme organlarynyn de?erlendirilmesi yanynda hastalyklaryn giderilmesi için de kullanylabilir. Laparoskopi syrasynda üreme organlarynda bir anormallik saptanyrsa laparoskopik olarak (kansyz byçaksyz ameliyat ile) giderilir. Böylelikle hasta daha az ameliyat stresine maruz kalyr ve ameliyat sonrasy iyile?me hyzly olur.


Laparoskopi nasyl yapylyr?


Göbekaltyndan girilerek ince fiberoptik bir teleskop ile tüm karyn içi organlar görüntülenir ve ikinci bir küçük delik aracyly?y ile organlara ula?ylarak gerekli i?lemler yapylyr. Karyn içi organlar incelendikten sonra rahim içerisine verilen özel bir ilaç ile üreme kanallarynyn açyk olup olmady?y kontrol edilir. Kanallarda tespit edilen yapy?yklyk ve tykanyklyklar giderilir. Yapy?yklyklar rahim, yumurtalyklar, yumurtalyk kanallary, ba?yrsaklar ve karyn zarlary arasynda olabilir. Bu organlaryn birbirine yapy?masy organlaryn sa?lykly hareket etmelerini engelleyerek fonksiyonlaryny kysytlar.Karyn içine kanamalar yapan endometriozis odaklary, yaralar ve dy? gebelik de laparoskopik cerrahi ile tedavi edilebilir. Laparoskopik olarak kapaly olan kanallaryn açylmasy da mümkündür. Ayryca infertiliteye neden olan yumurtalyk kistleri ve myomlar da laporoskopik olarak giderilebilir. Bu cerrahi i?lemler syrasynda lazer, elektrokoter ve diki?ler kullanylyr. Bazy cerrahi laparoskopik giri?imlerinden birkaç hafta veya birkaç ay sonra sonucu de?erlendirmek için ikici bir laparoskopi yapylabilir. Böylelikle cerrah hastaly?yn tekrar edip etmedi?ini belirleyebilir.


Gebelik syrasynda laparoskopi yapylyrsa zarary olur mu?


Menstrual siklusun ikinci yarysynda laparoskopi i?lemi uygulandy?ynda hastanyn gebe olma olasyly?y vardyr. Genellikle laparoskopi yapylmasy gebeli?e zarar vermez fakat emin olabilmek için laparoskopinin uygulanaca?y ay çiftin korunmasy önerilir.


Histeroskopi nedir?


Histeroskopi rahim içinin de?erlendirilmesinde kullanylan en modern te?his ve tedavi yöntemidir. Ynce fiberoptik bir teleskop ile vajinal yoldan rahim içerisine girilerek tüm anormallikler te?his edilir ve ayny seansta bu anormallikler cerrahi olarak giderilebilir. Bu i?lem de laparoskopi gibi kansyz ve byçaksyz bir ameliyat türüdür. Hastalar bu i?lemi çok rahat tolere eder. Y?lem ço?u zaman lokal bazen de genel anestezi altynda yapylyr. Histeroskopi ile rahim içi polipler (a?yry büyüme gösteren et parçalary), septum (rahmi bölen perde) ve myomlar giderilebilir. Böylelikle hasta bunlaryn neden olabilece?i infertilite, a?ry ve düzensiz kanamalardan kurtulur. Y?lemden bir iki gün sonra hasta her zamanki aktivitesini yapmaya ba?layabilir.


Sperm analizi niye gerekir, neleri içerir?


Ynfertilite vakalarynyn üçte biri erkek faktörüne ba?ly oldu?u için çocu?u olmayan çiftlerin incelenmesinde sperm analizi ilk basamaklardan biridir. 2-5 günlük cinsel perhiz sonrasynda mastürbasyon ile alynan meni örne?i incelenir. Örnek alyndyktan sonra bir saat içinde laboratuvara ula?tyrylmalydyr. Özellikle so?uk havalarda sperm örne?inin vücuda temas ederek ta?ynmasy uygundur.Sperm analizinde mililitredeki sperm sayysy, spermlerin hareketlili?i ve yapylary de?erlendirilir. Ayrycy meninin miktary, asiditesi ve içerdi?i yuvarlak hücreler belirlenir. Gerekli görüldü?ünde antisperm antikor testleri ve mikrobiyolojik incelemeleryapylyr.


Normal sperm analizi nasyl olur?


Menimiktary : 1.5 – 6.5 ml

Sperm konsantrasyonu : 20 milyon / ml ve daha fazla

Sperm hareketlili?i : %50 ve daha fazla

Sperm morfolojisi (yapysy) : %14 ve daha fazla normal yapyda sperm (Kruger kriterlerine göre)

Sperm analizi sonrasynda yukarydaki de?erlerin bulunmasy gebeli?in olu?aca?yny kesin olarak göstermez. Sperm konsantrasyonu 10 milyon /ml olan erkeklerin e?lerinde gebelik gerçekle?ebilirken, sperm konsantrasyonu 60 milyon /ml olan erkeklerin e?leri gebe kalamayabilir.


Sperm analizinin bir defa yapylmasy yeterli midir?


Sperm üretimini ysy, sigara, alkol, ilaçlar ve enfeksiyonlar gibi birçok faktör etkiledi?i için normal olmayan örneklerin analizi birer ay ara ile iki veya üç kez tekrarlanmalydyr.


Testis ( yumurtalyk) biyopsisi niye yapylyr ?


Menide hiç spermi olmayan hastalaryn testislerinden alynanparça incelenerek sperm üretiminin olup olmady?y tespit edilir. E?er kanallarda tykanyklyk tespit edilmi?se bu incelemeye gerek olmadan hemen tedaviye geçilebilir.


SAYFA BA?I


YNFERTYLYTE TANISINDA KULLANILAN HORMON TESTLERY


Ynfertilite ara?tyrmalarynda hangi hormon testleri yapylyr?


Kadynlarda kandaki FSH (folikül uyarycy hormon), LH (luteinize edici hormon), östrodiol (kadynlyk hormonu), prolaktin (süt üretimini sa?layan hormon), testosteron (erkeklik hormonu), DHEA-S (böbrek üstü bezleriden üretilen hormon) ve progesteron (menstrual siklusun ikinci yarysynda salgylanan hormon) düzeyleri belirlenir.


Bu hormon düzeyleri niye ölçülür?


Hastanyn menstrual sikluslary düzensiz, menstrual kanamalary az veya hiç yok ise bu hormon düzeyleri ölçülerek düzensizliklerin nedeni ve yumurtalyklaryn durumu hakkynda fikir edinilebilir. Yumurtalyklary yeteri kadar çaly?mayan veya menopozdaki kadynlarda FSH düzeyi yükselirkenöstrodiol düzeyi dü?er.


Serum progesteron düzeyi neyi gösterir?


Serum progesteron düzeyi ölçülerek o menstrual siklusta ovulasyonun (yumurtalmanyn) olup olmady?y belirlenir. 28 günlük bir menstrual siklusun 21. gününde kandaki progesteron düzeyi ölçülür, 30 nmol / L' nin (10 ng/ml) üzerindeki de?erler ovulasyonun oldu?unu gösterir.


Ovulasyonu belirlemek için ba?ka hangi test yapylabilir?


LH düzeyi ovulasyondan 38 saat önce yükselir dolayysy ile beklenen ovulasyondan 24-36 saat önce kan veya idrarda yapylan testler ile bu yükselme belirlenebilir.


Ovulasyon indüksiyonu (yumurtlamanyn uyarylmasy tedavisi) syrasynda niye kan testi yapylmasy gerekir?


Verilen hormon ilaçlary ile yumurtalyklar uyarylyrken folikül (içinde yumurtanyn geli?ti?i kesecik) geli?iminin izlenmesi için östrodiol düzeyleri ölçülür. Menstrual siklusun 21. gününde de progesteron düzeyi ölçülerek ovulasyonun olup olmady?y belirlenir.


SAYFA BA?I


OVULASYON BOZUKLUKLARI


Ovulasyon olmamasynyn sebebi nedir?


Salgylanan hormonlar ile yumurtalyklardan her ay ovulasyonun gerçekle?mesini sa?layan hipotalamus, hipofiz bezi ve yumurtalyklar arasyndaki ba?lantynyn bozuldu?u birçok durum ovulasyonu engelleyebilir. Beyinde bulunan bu yapylardaki problemler veya yumurtalyklaryn hormonlara cevap vermemesi durumunda ovulasyon gerçekle?mez. Ayryca tiroid ve böbrek üstü bezlerindeki bozukluklar, stres, a?yry kilo kayby veya kilo arty?y da ovulasyon düzensizliklerine yol açar.


Menstrual kanamanyn olmamasy ovulasyonun olmady?yny my gösterir?


Evet, menstrual kanama olmady?y zaman ovulasyon da olmaz. Alty ay veya daha uzun bir süre menstrual kanamanyn olmady?y durumlara amenore denir. Amenore kürtaj veya di?er cerrahi giri?imler sonunda rahmin içinde olu?an yapy?yklyklara ba?ly rahmin iç tabakasynyn geli?medi?i durumlarda da görülür. Bu vakalarda yapy?yklyklar cerrahi giri?im ile düzeltilerek bir süre östrojen hormonu kullanyldy?ynda menstrual kanamalar ba?lar.


Menstrual kanamalaryn düzensiz olmasy ovulasyonun olmady?yny my gösterir?


Menstrual kanamalaryn alty haftadan uzun aralyklarla oldu?u durumlara oligomenore denir. Bu hastalaryn ço?unda ovulasyon olmaz veya çok nadirdir. Bu durumda gebelik ?ansy da dü?üktür.


Yirmi be? ya?ynda ve hormon ilacy kullanmadan menstrual kanamasy olmayan bir kadyn gebe kalabilir mi?


Evet, kalabilir. Hiç menstrual kanamasy olmamy? kadynlardaki duruma primer amenore ady verilir. Primer amenorenin birçok nedeni vardyr ve tedavi ile çocuk sahibi olabilme ?ansy amenore nedenine ba?lydyr. Yumurtalyklardaki erken yetmezlik, beyinden hormonlaryn yeteri miktarda salynamamasy, polikistik over hastaly?y, prolaktin hormonunun (süt üretimini sa?layan hormon) yüksekli?i, a?yry kilo ve konjenital (do?umsal) anomaliler primer amenoreye neden olabilir.


Otuz ya?yna dek menstrual kanamalary düzenli olan bir kadynyn son iki yyldyr menstrual kanamalarynyn kesilmesinin nedeni nedir?


Böyle durumlara sekonder amenore denir. Polikistik over hastaly?y, yumurtalyklardaki erken yetmezlik, a?yry kilo, prolaktin hormonun (süt üretimini sa?layan hormon) yüksekli?i, a?yry egzersiz, hipofiz bezinin çaly?mamasy sekonder amenoreye neden olur.


Erken menopoz ne demektir?


Menopoz 40 ya?yndan önce görüldü?ünde erken menopoz veya erken yumurtalyk yetmezli?i olarak adlandyrylyr. Bu hastalarda kanda FSH ve LH düzeyi yükselir, östrojen düzeyi dü?er. Ultrasonografik incelemede yumurtalyklaryn küçüldü?ü, rahmin iç tabakasynyn inceldi?i görülür. Erken yumurtalyk yetmezli?i amenorenin en ciddi ve tedavisi en zor olan nedenidir.


Erken menopozun nedenleri nelerdir?


Do?u?tan olan bazy durumlarda kadynyn yumurtalyklaryndaki yumurta sayysy azdyr. Yumurtalyklaryn enfeksiyon, cerrahi ve kullanylan ilaçlar ile zarar görmesi de erken menopoza neden olur. Ba?y?yklyk sistemindeki bazy bozukluklara ba?ly olarak da erken menopoz görülebilir.


Erken menopozdaki bir kadynyn çocu?u olabilir mi?


Böyle vakalaryn gebe kalabilme ihtimali çok dü?üktür. Erken menopozda östrojen hormonu eksikli?ine ba?ly kemik erimesi görülece?inden bu kadynlara hormon preparatlary kullanmalary önerilir.


Hipogonadotropik hipogonadizm nedir?


Hipogonadotropik hipogonadizm hipofiz bezinden LH ve FSH hormonlarynyn yeteri kadar salgylanmady?y durumdur. Do?u?tan olan bozukluklara ba?ly olabilece?i gibi kötü beslenme sonrasynda da görülebilir. Nedeni ne olursa olsun FSH, LH ve östrojen düzeyleri dü?ük, yumurtalyk ve rahim küçüktür. Bu vakalaryn tedavi ile gebe kalma ?ansy çok yüksektir.


Hipopitüiterizm nedir?


Hipopitüiterizm, hipofiz bezinin yeteri kadar hormon üretmedi?i durumdur. Pitüiter bez, yumurtalyklary, tiroid ve böbrek üstü bezlerini uyaran hormonlary ve büyüme hormonunu salgylar. Bu hastalarda genellikle menstrual kanama olmaz ve eksik olan di?er hormonlara ba?ly büyüme gerili?i gibi bazy bozukluklar da görülebilir. Hipofiz bezindeki tümörler de bu hastaly?a yol açabilir.


Amenorenin kilo ile ili?kisi nedir?


Ani ve fazla kilo kayby olan durumlarda genellikle menstrual kanamalar kesilir. Diyet syrasynda ve barsaklardan emilimin bozuk oldu?udurumlarda amenore görülür. Kilo alyndy?ynda menstrual kanamalar yeniden ba?lar.


Egzersiz nasyl amenoreye yol açar?


A?yr egzersiz kadynlarda menstrual kanamalaryn kesilmesine yol açabilir. Haftada 1-2 kez tenis oynamanyz veya ko?manyz amenoreye neden olmaz. Vücuttaki ya? kitlesinin azalmasyna yol açan jimnastik, ko?u gibi sporlar ve bale amenoreye yol açabilir. Egzersize ba?ly amenore geçicidir, a?yr egzersiz kesildikten bir süre sonra menstrual kanamalar ba?lar.


Prolaktin hormonunun yüksekli?i menstrual kanamalaryn kesilmesine yol açar my?


Prolaktin hipofiz bezinden salgylanan ve süt üretimini sa?layan bir hormondur. Bu hormon gebelik syrasynda ve bebe?in emzirildi?i dönemde daha fazla salynyr. Bu hormonun gebelik dy?ynda fazla salynmasy menstrual kanamalaryn kesilmesine yol açar. Bu hormonun yüksek oldu?u durumlarda do?um yapylmamasyna ra?men memelerden süt gelir.Çe?itli ilaçlar, tiroid bezinin iyi çaly?mady?y durumlar, hipofiz bezindeki selim ve habis tümörler prolaktin hormonunun yükselmesine neden olur. Prolaktin düzeyinin yüksek oldu?u durumlarda hipofiz bezinin radyolojik inceleme ile de?erlendirilmesi gerekir. Gerekli görüldü?ünde tomografi veya MR (manyetik resonans) ile incelemeler yapylyr.Hiperprolaktinemi nedenine göre ilaçla veya cerrahi olarak tedavi edilir. Bu duruma yol açan tümörlerin varly?ynda cerrahi giri?im, ilaç tedavisi ve radyoterapi uygulanyr.


Prolaktin düzeyi yüksek olan bütün hastalaryn tedaviye ihtiyacy var mydyr?


Prolaktin düzeyinin yüksek olmasy infertilite dy?ynda östrojen eksikli?ine ba?ly vajinal kuruluk, cinsel ili?ki syrasynda a?ry, cinsel isteksizlik ve kemik erimesine neden oldu?u için tedavi edilmelidir.


Polikistik over sendromu nedir?


Yumurtalyklaryn üzerinde birçok kistin bulundu?u ve kistler arasyndaki dokularynda artty?y durumlar polikistik over sendromu olarak adlandyrylyr. Bu sendromda amenore veya oligomenore, a?yry tüylenme, sivilcelenme ve ?i?manlyk görülür. Polikistik over hastaly?ynyn tanysy ultrasonogrtafik inceleme ile konabilir.


Polikistik over sendromu genetik geçi?li midir?


Polikistik over sendromu kalytymla geçer. Annesi veya kyz karde?lerinde bu hastalyk olan kadynlarda bu senderom daha syk görülür. Polikistik over hastaly?y olan kadynlaryn kilo almasy hastaly?ykötüle?tirir. Kilolu ki?ilerde daha çok salynan insülin yumurtalyklary uyararak kistlerin olu?masyna neden olur.


Polikistik over sendromu nasyltedavi edilir?


Kilo verilmesi hastaly?yn tedavisinde önemli bir basamaktyr. Bu hastalarda menstrual siklusun 7 ile 9. günleri arasynda LH hormon düzeyi belirlenir. Bu hormonun yüksekli?i infertilite ve dü?ük nedeni olabilir. Polikistik over sendromunun tedavisinde ovulasyonun gerçekle?mesi için hormon preparatlary kullanylyr. Ayryca laparoskopik olarak yumurtalyklardaki kistlerin koter veya lazer ile yakylmasy da önerilir. Bu operasyondan sonra ovulasyonun elde edilmesi ve LH düzeyinin dü?mesi beklenir.


Luteal faz yetmezli?i nedir?


Luteal faz yetmezli?inde ovulasyon gerçekle?mesine ra?men rahmin iç tabakasyny gebeli?e hazyrlamada önemli rol oynayan progesteron hormonu yetersizdir. Bu durum rahmin iç tabakasyndan biyopsi ile küçük bir parça alynarak veya menstrual siklusun ikinci yarysynda progesteron hormon düzeyleri ölçülerek belirlenir. Luteal faz yetmezli?inin tedavisinde progesteron hormonu veya gebelikte salynan hCG hormonu kullanylyr.


Ovulasyonu sa?lamak için ne gibi tedaviler yapylyr ?


Yapylacak olan tedavi ovulasyon olmamasynyn nedenine göre de?i?ir. Ovulasyon olmamasy erken menapoza ba?ly ise uygulanabilecek tedavi çok synyrlydyr.Bu durumda menopoza ba?ly kemik erimesi, vajinal kuruluk ve benzer bulgulary ortadan kaldyrmak için östrojen ve progesteron tedavisi uygulanyr. Hastada prolaktin (süt üretimini sa?layan hormon) düzeyi yüksek ise bromokriptin tedavisi uygulanmalydyr. Hastada tiroid hormonlary gibi bazy hormonlaryn eksikli?i varsa bu hormonlar takviye edilir. Çok zayyf olan kadynlaryn tedaviye ba?lamadan önce kilo almalary önerilir. Çok zayyf olan kadynlargenellikle dü?ük do?um a?yrlykly bebekler do?urur. Beslenme yetersizli?ine ba?ly amenoresi olan kadynlarda gebelik oranlary dü?üktür ve bu kadynlarda gebelik elde edildi?inde geli?me gerili?i olan bebekler do?ar. Di?er nedenlere ba?ly ovulasyonun olmady?y durumlarda ilk seçilecek ilaç klomifen sitrattyr. Klomifen beyinden GnRH'un (cinsiyet hormonlarynyn salynmasyny uyaran hormon) salynmasyny arttyryr. GnRH'da hipofiz bezinden FSH ve LH hormonlarynyn salynmasyny arttyrarak etki gösterir. FSH ve LH sayesindeyumurtalyklarda folikül geli?imi ba?lar.Klomifen sitrat 50 mg'lyk tabletler halinde bulunur. Adetin 3 ile 5. günleri arasynda ba?lanan Klomifen tedavisi 5 gün sürer. Tedaviye günde 1 veya 2 tablet ile ba?lanyr. Bu dozlarla yumurta geli?imi sa?lanabiliyorsa tedaviye gebelik elde edilene dek devam edilir. Gebeliklerin ço?u ilk alty ay içinde elde edilir. Hastalaryn %75'inde yumurta geli?imi sa?lanyr ve klomifen sitrat ile yumurta geli?imi sa?lanan kadynlaryn %30-35'i gebe kalyr. Klomifen sitrat vajinal kurulu?a ve rahim a?zyndaki salgynyn koyula?masyna neden olur. Ylacy kullanan kadynlaryn %5'inde sycak basmasy ?ikayeti görülür. Bazy kadynlaryn yumurtalyklarynda kistler geli?ebilir. Nadir olarak karynda ?i?kinlik, gö?üslerde hassasiyet, bulanty, deri döküntüsü ve depresyon görülebilir. Klomifen sitrat kullanan kadynlaryn %5'inde ikiz gebelik olu?ur.


Klomifen ile ovulasyon sa?lanamady?ynda hangi ilaçlar kullanylyr?


Klomifen ile yumurta geli?imi sa?lanamady?ynda hMG (menopozal gonodotropin), FSH ve GnRH agonistleri (cinsiyet hormonlarynyn salynmasyny uyaran hormon benzerleri) kullanylabilir. FSH ve LH hormonlaryny içeren hMG preparatlary menopoz dönemindeki kadynlaryn idrarlary toplanarakbunlardan FSH ve LH hormonlarynyn ayry?tyrylmasy ile elde edilir. hMG yumurtalyklary uyararak yumurta geli?imini sa?lar. Bu preparatlar klomifene cevap vermeyen vakalarda ve tüp bebek ve mikroenjeksiyon gibi yardymcy üreme tekniklerinin uygulandy?y çiftlerde kullanylyr. hMG kas içine enjekte edilerek kullanylyr ve tedavi genellikle 10-14 gün sürer. Kullanylmasy gereken hMG dozu hastadan hastaya de?i?iklik gösterir. Dü?ük dozda kullanylan hMG ile yumurta geli?imi sa?lanamazken gere?inden biraz yüksek doz kullanyldy?ynda ise ço?ul gebelik ve hiperstimulasyon (yumurtalyklaryn a?yry uyarylmasy) riski artar. Dolayysy ile hMG tedavisi syrasynda yumurta geli?imi çok iyi izlenmelidir. Bunun için uygulanan en güvenilir yöntemler geli?en folikül çapynyn ultrasonografi ile ölçülmesi ve kandaki östrodiol hormon düzeyinin belirlenmesidir.


hMG'nin yan etkileri nelerdir?


Enjeksiyon yerinde hafif bir tahri? görülebilir. Geçici ate? ve eklemlerde a?ry çok nadir olarak görülen yan etkilerdir. hMG tedavisine ba?ly görülen en önemli yan etkiler ço?ul gebelik ve hiperstimülasyondur (yumurtalyklaryn fazla uyarylmasydyr). hMGtedavisi ile gebe kalan kadynlaryn %25’inde ço?ul gebelik görülür. Bu gebeliklerin ço?u ikizdir, nadir olarak üçüz veya dördüz gebeliklerde görülebilir. Ço?ul gebeliklerdedü?ük, erken do?um, yüksek tansiyon gibi problemler daha syk görülür. hMG kullanyldy?ynda görülen ço?ul gebelik ve hiperstimülasyon riski iyi klinik takip ile azaltylabilir. hMG tedavisi syrasyndaultrasonografik inceleme ve hormon takipleri ile yumurta geli?imi izlenmelidir.


Hiperstimülasyon ne demektir?


Hiperstimulasyon yumurtalyklaryn a?yry uyarylmasydyr. Hafif, orta ve ?iddetli olmak üzere üç derecede görülebilir.


Büyüme hormonunun ovulasyon tedavisinde yeri nedir?


Büyüme hormonu kullanylarak yumurtalyklaryn hMG'ye duyarlyly?ynyn artmasy sa?lanabilir. Büyüme hormonu, yumurtalyklaryndan çok zor cevap elde edilebilen kadynlarda denenebilir.


GnRH Anologlary nedir, tedavide nasyl kullanylyr?


GnRH anologlary kimyasal yapylary GnRH hormonuna çok benzeyen ilaçlardyr. Bu ilaçlar ilk kullanyldyklarynda hipofiz bezini uyararak FSH ve LH salynymyny arttyryr fakat bir süre sonra hipofiz bezi bu ilaçlara cevap vermez, FSH ve LH düzeyleri dü?er. Bunu takiben yumurtalyklaryn hMG ile uyarylmalary gerekir. GnRH anologlary özellikle LH düzeyleri yüksek olan hastalarda tercih edilir. GnRH anologlary ile tedaviye menstrul siklusun ba?ynda veya ortasynda ba?lanyr. Bu ilaçlar cilt alty enjeksiyon veya nazal sprey (burun spreyi) olarak kullanylyr. Ylaçlara 10-14 gün devam edildikten sonra östrodiol düzeyleri belirlenir ve ultrasonografik inceleme yapylyr. Hormonlar yeteri kadar baskylanmy? ise hMG enjeksiyonlaryna ba?lanyr. hMG enjeksiyonlary syrasynda GnRH anologlaryna da devam edilir. Foliküllerin çapy ve östrodiol de?erleri ölçülerek hCG enjeksiyonun (çatlatma i?nesinin) verilece?i gün tespit edilir. hCG enjeksiyonundan sonra GnRH anologlary ve hMG enjeksiyolary kesilir.


Bu tedaviler yumurtalyk kanserine neden olur mu ?


Yapylan birçok çaly?manyn sonucuna göre bu ilaçlaryn kullanyldy?y kadynlarda yumurtalyk kanseri görülme sykly?ynda herhangi bir arty? tespit edilmemi?tir.


SAYFA BA?I


ENDOMETRYOZYS


Endometriozis nedir ?


Üreme ça?yndaki kadynlarda görülen endometriozis rahmin endometruim ady verilen tabakasynynrahmin dy?ynda da bulunmasydyr. Bu hastalyk yumurtalyklar, yumurtalyk kanallary ve rahmin dy? yüzünde görülür. Erken ya?ta çocuk sahibi olan kadynlarda daha nadir görülen endometriozis a?ryly menstrual kanamalar, a?ryly cinsel ili?ki ve infertiliteye neden olur.


Endometriozis ne syklykla görülür?


Sa?lykly kadynlaryn %5'inde görülen endometriozis, çocuk sahibi olamayan kadynlaryn %30-40'ynda görülür. Bu hastalyktan en çok 30 ila 40 ya? arasyndaki kadynlar etkilenir. Endometriozis infertilite vakalarynyn%20'sinden sorumludur.


Endometriozis hastaly?ynyn sebebi nedir?


Menstrual kanama syrasynda rahimden atylan kan ve hücreler Fallop tüplerinden rahimden karyn bo?lu?una kaçar. De?i?ik organlara yapy?an endometrial hücreler menstrual siklustaki hormonal de?i?ikliklere cevap verir ve menstrual kanama syrasynda kanar. Bu kanama iltihap ve nedbe dokusunun geli?mesine neden olarak üreme organlarynda yapy?yklyklar olu?masyna yol açar. Laparoskopi ile endometriozis hastaly?y evrelendirilir.


Endometriozis infertiliteye nasyl yol açar?


Endometriozis Fallop tüpleri, yumurtalyklar ve ba?yrsaklaryn birbirine yapy?masyna neden olarak normal anatomiyi bozar. Bu durum yumurtanyn yumurtalyk tüplerden geçmesini zorla?tyryr. Ayryca endometrial dokular döllenmeyi, döllenen yumurtanyn geli?mesini ve rahme tutunmasyny engelleyen faktörler salgylar.


Endometriozisin bulgulary nelerdir ?


Hastalaryn üçte birinde tek bulgu infertilitedir. Bazy kadynlar a?ryly menstrual kanamalardan, fazla kanamadan ve a?ryly cinsel ili?kiden yakynyr. Yakynmalaryn ?iddeti ile hastaly?yn derecesi arasynda bir ili?ki yoktur. A?yr endometriozisi olan kadynlaryn hiçbir yakynmasy yokken hafif endometriozisi olan bir kadynyn çok ?iddetli a?rysy olabilir.


Endometriozisin tanysy nasyl konur?


Endometriozisin kesin tanysy laparoskopik inceleme ile konur.


Endometriozisin tedavisi nedir?


Laparoskopi esnasynda tespit edilen odaklar cerrahi olarak tedavi edilir. Cerrahi tedavi sonrasynda bir süre hormonal tedavi de uygulanabilir. Çocuk sahibi olmak isteyen çiftler endometriozis tedavisinden fayda görebilirler. Endometriozisin evresine ve hastanyn özelliklerine göre tedavi protokolleri de?i?ir. E?er hastanyn istedi?i kadar çocu?u varsa ve çok ?iddetli a?rydan yakynyyorsa rahim ve yumurtalyklar çykarylyr. Çocuk sahibi olmayan kadynlarda cerrahi syrasynda mümkün oldu?unca çok sayyda odak çykarylyr ve yapy?yklyklar giderilir. Bu i?lemin laparoskopik olarak yapylmasy uygundur. Endometriozis odaklary elektrokoter ya da lazer ile yakylyr.


Endometriozis tedavisinde çe?itli hormon ilaçlary kullanylabilir. Hormonal tedavi genellikle 3-6 ay sürer. Bu ilaçlaryn yardymy ile hastada gebelik veya menopoz benzeri bir hormonal tablo olu?turularak menstrual kanama önlenir. Böylelikle hasta menstrual kanama dönemini ya?amaz ve endometrioz odaklary sessiz kalarak iyile?ir.


Hormonal tedavinin yan etkileri nelerdir?


Bu hormonlaryn bir kysmy hastada östrojen azalmasyna ba?ly ate? basmasy, vajinal kuruluk ve kemik erimesine yol açabilir.


Endometriozis tekrarlar my?


Hastalaryn %30 ila 40’ynda endometriozis tekrarlar. Bu hastalaryn bir kysmynyn cerrahi olarak tedavi edilmesi gerekir.


SAYFA BA?I


ÜREME KANALLARINDA TIKANIKLIK


Fallop tüplerdeki hasara neler yol açar?


Tüplerdeki tykanyklyk infertilitenin en önemli nedenlerinden biridir. Geçirilmi? enfeksiyonlar tüplerde tykanykly?a neden olabilir. Birçok bakterinin neden olabilece?i üreme organlaryndaki yaygyn enfeksiyonlar tüplerde iltihaplanma ve ?i?meye neden olur. Cinsel temas yolu ile geçen hastalyklar da tüplerde tykanykly?a yol açabilir. Dü?ük sonrasy enfeksiyon geçirmi?, rahim içi araç kullanan ve apandisiti patlamy? olan kadynlaryn tüpleride tykanyklyk daha syk görülür. Karyn içine kanamalara neden olan endometriozis hastaly?y da tüplerde tykanykly?a yol açabilir.


Tüplerdeki tykanyklyk infertiliteye nasyl yol açar?


Yapy?yklyklar tüplerin ?eklini ve yumurtalykla olan ili?kisini bozar. Yumurtanyn tüplere alynmasy ve tüplerde ilerlemesi zorla?yr.


Çocuk sahibi olamayan kadynlaryn yüzde kaçynda tüplerde tykanyklyk görülür?


Çocuk sahibi olmayan kadynlaryn %30’unda tüplerde tykanyklyk görülür.


Üreme organlaryndaki enfeksiyonlaryn bulgulary nelerdir?


Akut enfeksiyonlarda ate?, a?ry, kötü kokulu akynty ve fazla kanama görülebilir. Tüplerde yapy?ykly?a neden olan enfeksiyonlar genellikle kronik enfeksiyonlardyr. Bu enfeksiyonlar bulgu vermeyebilir ve zamanynda tedavi edilemedi?inde tüplerde yapy?yklyklara neden olur.


Tüplerde tykanyklyk oldu?u nasyl anla?ylyr?


Çocu?u olmayan kadynlaryn de?erlendirilmesinde tüpler mutlaka incelenmelidir. Tüpteki problemlerin tanysy için rahim filmi ve laparoskopi kullanylabilir.


Tedavi amacy ile hangi operasyonlar yapylyr?


Uygulanacak operasyon tüplerdeki hasaryn tipine göre de?i?ir. En syk görülen hasar tüplerin etrafyndaki yapy?yklyklardyr. Bu durumda adezyoliziz (yapy?yklyklaryn açylmasy i?lemi) uygulanabilir. Bu i?lem laparoskopik olarak (kansyz byçaksyz ameliyatla) yapylabilir. E?er tüpün orta kysmynda tykanyklyk varsa tüpün bir kysmy çykartylyr ve iki uç birle?tirilir. Bu operasyonlaryn ba?arysyny; tüplerdeki tykanyklyk ve hasaryn derecesi, hastanyn ya?y, infertiliteye neden olan di?er problemlerin varly?y ve cerrahinin ?ekli belirler.


Tüplerden biri sa?lykly ise gebe kalabilir miyim?


Evet, tüplerinden biri sa?lykly olan kadynlar gebe kalabilir.


Önceden tüplerini ba?latan kadynlaryn tekrar çocuk sahibi olma ?ansy var my ?


Bu tubal sterilizasyon ady verilen cerrahi kysyrla?tyrma operasyonunun cinsine ba?lydyr. Cerrahi koter ile tüpler yakyldy?ynda veya tüplerin fimbriya adly verilen uç kysymlary çykaryldy?ynda tekrar gebe kalma ?ansy dü?üktür. Bu vakalar yardymcy üreme teknikleri ile çocuk sahibi olabilirler.


Tubal sterilizasyon cerrahi olarak düzeltildikten sonra dy? gebelik riski artar my?


Tüplere yapylan tüm cerrahi giri?imlerden sonra dy? gebelik riski artar. Hasar gören tüpler cerrahi bir i?lemle açylsa dahi yapylary bozuldu?u için döllenen yumurta tüplerin içlerinden rahat geçemez ve dy? gebelik riski artar.


SAYFA BA?I


SERVYKAL FAKTÖR, UTERYN (RAHME BA?LI) FAKTÖR ve NEDENY BELLY OLMAYAN YNFERTYLYTE


Rahmin arkaya dönük olmasy infertiliteye neden olur mu?


Kadynlaryn %20’sinde rahim geriye dönüktür. Bu aynen bir ki?inin solak olmasy gibi normal bir variasyondur (çe?itliliktir). Rahmin geriye dönük olmasy tek ba?yna infertilite nedeni de?ildir. Normal ve hareketli geriye dönük rahmi olan kadynlaryn cerrahi tedaviye ihtiyacy yoktur. Endometriozis ve karyn içindeki yapy?yklyklara ba?ly olarak rahmin arkaya dönük ve hareketsiz oldu?u durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.


Myomlar infertiliteye neden olur mu?


Kyrk ya?yn üzerindeki kadynlarda çok syk görülen myomlar rahim duvarlarynda olu?an iyi huylu kas kitleleridir. Myomlar bazy kadynlarda a?ry ve kanamaya neden olur. Büyük myomlar döllenmi? yumurtanyn tutunmasyny engelleyerek infertiliteye ve elde edilen gebeliklerin dü?ükle sonlanmasyna neden olurlar. Büyük myomlar cerrahi ile çykarylyr.


Bazy kadynlaryn rahmi normal olmady?y için gebe kalamady?y do?ru mudur?


Bazy kadynlar rahimde yapysal anomalilerle do?arlar. Bunlar çift rahim, rahimde bölme, vajinaya açylmayan rahim veya rahmin hiç olmamasydyr. Çift rahmi olan kadynlar çocuk sahibi olabilir. Rahimdekianomalilerin bir kysmy cerrahi tedavi ile düzeltilebilir.


Kürtajdan sonra rahim içinde olu?an nedbe dokusu infertiliteye neden olur mu?


Bazen kürtaj sonrasy rahimde olu?an yapy?yklyklar infertiliteye neden olabilir. Bu yapy?yklyklaryn cerrahi olarak tedavi edilmesi gerekir. Histeroskopi ile yapy?yklyklar tespit edilerek giderilir ve bir süre için rahim içi araç (spiral) takylarak yapy?yklyklaryn tekrar olu?masy önlenir. Enfeksiyonlaryn olu?mamasy için antibiyotik kullanylyr ve hormon preparatlary ile rahim içindeki normal dokunun büyümesi uyarylyr.


Servikal mukus nedir ve ne i?e yarar?


Rahim a?zyndaki bezlerden salgylanan jölemsi syvyya servikal mukus denir. Bu salgy bakterilerin rahme ula?masyny engeller. Salgynyn kyvamy menstrual siklus boyunca de?i?iklik göstererek yumurtlama syrasynda incelir ve spermlerin ilerlemesine olanak sa?lar. Servikal mukus içinde spermler 72 saat canlyly?yny korur.


Servikal mukusda spermlerin ilerlemesini engelleyen antikorlar bulunur mu?


Antikorlar yabancy maddelere kar?y vücudun savunmamekanizmasynyn olu?turdu?u maddelerdir. Bu maddeler vücudu enfeksiyonlardan korur. Çocuk sahibi olamayan bazy kadynlarda sperme kar?y antikorlar olu?ur. Bu maddeler antikorlar sperminhareketini engelleyerek infertiliteye neden olabilir.


Erkeklerde sperme kar?y antikorlar olu?ur mu ?


Evet, servikal mukusu geçemeyen ve hareketlili?i azalmy? spermler görüldü?ünde antisperm antikorlarynyn varly?yndan ?üphelenilir. Bu antikorlar özel testler yapylarak belirlenir.


Antisperm antikorlaryna ba?ly infertilite nasyl tedavi edilir?


Antisperm antikorlarynyn varly?ynda de?i?ik tedaviler denenmi?tir. Çifte 6 ay boyunca cinsel ili?ki syrasynda prezervatif (kondom) kullanmalary önerilir. Bu yöntemin ba?arysy tarty?malydyr. Ba?y?yklyk sistemini baskylayan steroid ady verilen ilaçlar da kullanylyr fakat bu ilaçlaryn yan etkileri fazla ve bu tedavinin ba?arysy dü?üktür. Uygulanan di?er bir tedavi ise a?ylamadyr. Bu vakalarda en ba?aryly tedavi yöntemitüp bebek uygulamasydyr.


Nedeni izah edilemeyen infertilite ne demektir?


Ynfertilite nedenini açyklayan bir problemin bulunamady?y çiftler bu gruba girer. Bu tany konmadan önce yeterli incelemeler yapylmalydyr. Tüm ara?tyrmalar yapyldyktan sonra bir problem bulunamayan çiftlerin orany %5-15 arasynda de?i?ir. Bu çiftlerin bir kysmy hiç tedavi görmeden gebe kalabilir. Di?erlerinde ise en ba?aryly tedavi yöntemi yardymcy üreme teknikleridir.


Son yyllarda yapylan çaly?malarda bu çiftlerin birço?unda ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklaryn infertiliteye neden oldu?u bulunmu?tur. Ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklarimplantasyon ba?arysyzly?yna (embriyonun rahme tutunamamasyna), erken dönemde dü?üklere ve ana rahmindeki bebeklerde büyüme gerili?ine neden olabilir. Bu vakalar paternal lenfosit immünizasyonu (lenfosit a?ysy) ile tedavi edilerek çocuk sahibi olabilir.


SAYFA BA?I


ERKEK KISIRLI?I


Erkek infertilitesinin nedenleri nelerdir?


Sperm sayysy, hareketlili?i ve normal yapydaki spermlerin oranyndaki azalma, menide hiç sperm olmamasy ve antisperm antikorlarynyn varly?y infertiliteye yol açar. Ayryca meninin vajinaya ula?masyny engelleyen anatomik bozukluklar ve cinsel fonksiyon bozukluklary daçocuk sahibi olmayy engeller.


Azoospermi nedir ?


Menide hiç spermin olmady?y durumlara azoospermi denir. Azoospermi sperm kanallarynyn tykaly oldu?u, testislerde sperm üretiminin çok az oldu?u veya hiç sperm üretiminin olmady?y durumlarda görülür. Erkek infertilitesi nedeni ile ba?vuran hastaryn %5’inde sperm üretimi hiç yoktur. Bu durum beyindeki bezlerden hormon üretilmedi?inde veya yumurtalyklaryn bu hormonlara cevap veremedi?i durumlarda görülür. Yumurtalyklaryn hormonlara cevap vermedi?i testiküler yetmezlik olarak adlandyrylan bu durum genetik bozukluklara, inmemi? testislere, testislerdeki yaralanmalara ve kabakulak gibi enfeksiyonlara ba?ly olabilir. Sperm kanallaryndaki tykanyklyk ise do?u?tan olabilir veya sonradan yaralanmalara ve enfeksiyonlara ba?ly olarak geli?ebilir. Erkeklerin %1’inde meniyi pompalayan kaslar düzenli çaly?maz ve meni mesaneye geri kaçar, retograd ejekülasyon (geri bo?alma) olarak adlandyrylan bu duruma bazy ilaçlar, sinirlerdeki hasar, ?eker hastaly?y, yüksek tansiyon ve cerrahi giri?imler yol açabilir.


Azosperminin tedavisi mümkün müdür?


Azospermi nedenine ba?ly olarak tedavi edilebilir. Hiç sperm üretiminin olmady?y durumlaryn tedavisi mümkün de?ildir. Bu durumda FSH düzeyi çok yüksek, testisler sert ve küçüktür. Günümüzde kullanylan geli?mi? yöntemler sayesinde testislerde sperm üretimi çok az olan veya testislerin sadece belli bölgelerinde sperm üretimi olan erkekler testis biyopsisi ile elde edilen parçalardan ayry?tyrylan sperm hücreleri kullanylarak çocuk sahibi olabilmektedir. Beyinde hormon üretiminin eksik oldu?u vakalar hormon ilaçlary kullanylarak tedavi edilebilir. Kanallardaki tykanyklyklar cerrahi olarak giderilir, cerrahi ile giderilemeyen vakalarda ise yumurtalyklardan biyopsi ile elde edilen parçalardan spermler ayry?tyrylarak mikroenjeksiyon yöntemi uygulanyr. Bu hastalaryn birço?u mikroenjeksiyon yöntemi ile sa?lykly çocuk sahibi olabilmektedir. Geri bo?alma yakynmasy olan erkeklerde ise idrardan elde edilen spermler ayry?tyrylarak a?ylama yapylabilir.


Sperm sayysy az olan erkeklerin fizik görünümünde bir farklylyk var mydyr?


Kesinlikle hayyr, sperm sayysy ile erkeklerin dy? görünümünün ili?kisi yoktur. Erkek karakteristikleri çok geli?mi? bazy erkeklerde hiç sperm olmayabilece?i gibi erkek karakteristikleri hiç geli?memi? bazy erkeklerde sperm sayysy normaldir.


Varikosel nedir ?


Varikosel, skrotum ady verilen yumurtalyk torbalarynda yumurtalyklaryn etrafynda olu?an varisli damarlardyr. Varikosel sol tarafta daha syk görülür. Erkeklerin %10’unda görülen bu durum genellikle herhangi bir ?ikayete yol açmaz. Varikosel yumurtalyklaryn muayene edilmesi ve ultrasonografik inceleme ile tespit edilir. Varikoseli olan erkeklerde kan akymynyn yava?lamasyna ba?ly yumurtalyk torbasynda ysynyn yükselmesi infertiliteye neden olabilir.


Varikosel için cerrahi giri?im gerekir mi ?


Varikosel cerrahisinde geni?lemi? venler özel solüsyonlar enjekte edilerek veya ba?lanarak tedavi edilir. Cerrahi tedavinin sperm sayysyny ve hareketlili?ini artyrdy?y tarty?malydyr. Ynfertilitenin ba?ka bir nedeni tespit edilemedi?inde veya varikoselin a?ryya neden oldu?u durumlarda cerrahi giri?im önerilir.


Ynmemi? testisler ileride infertilite nedeni olur mu ?


Evet, bu durum çocuk alty ya?yna gelmeden önce düzeltilirse verece?i zarar daha az olur. Testislerinin sadece bir tanesinin bile inmemi? olmasy sperm sayysynyn normalden az olmasyna yol açar.


Çok fazla mastürbasyon yapmak veya syk cinsel ili?kide bulunmak infertiliteye yol açar my?


Hayyr, bu yanly? bir inany?tyr.


Dar ve syky iç çama?yry giymek ve sycak banyo infertiliteye neden olur mu?

So?uk du? sperm sayysyny arttyryr my?


Erkeklere rahat ve çok syky olmayan iç çama?yry giymeleri, çok sycak du? ve saunalardan uzak durmalary ve çok a?yr egzersizler yapmamalary önerilir. So?uk du? almanyn sperm sayysyny arttyrdy?yna dair kesin bir kanyt yoktur.


Sigara ve alkol infertiliteye neden olur mu?


Sigara sperm sayysyny ve hareketlili?ini azaltyr. Alkol ise hem sperm sayysyny azaltarak hem de fazla miktarda alyndy?ynda iktidarsyzly?a neden olarak çocuk sahibi olmayy zorla?tyrabilir.


Kabakulak infertiliteye neden olur mu ?


Kabakulak enfeksiyonu ergenlik döneminden sonra geçirildi?inde vakalaryn %20’sinde testisleri etkiler. E?er testislerin her ikisi de etkilenirse sperm üretimi azalyr, bu durum ileride infertiliteye yol açabilir.


Hangi enfeksiyonlar infertiliteye yol açar?


Birçok enfeksiyon infertiliteye yol açabilir, bunlardan birço?u cinsel temas yolu ile bula?an enfeksiyonlardyr. Gonore (bel so?uklu?u), tuberküloz, klamidya ve mikoplazma enfeksiyonlary kanallarda tykanyklyklara yol açarak veya sperm üretimini ve hareketlili?ini azaltarak infertiliteye neden olur.


Antibiyotik tedavisi yararly mydyr?


Ynfertilite nedeni olarak enfeksiyonlar dü?ünüldü?ünde antibiyotik tedavisi yararlydyr. Enfeksiyon etkeni mikroorganizmalar tespit edilerek uygun antibiyotikler verilmelidir. Bu enfeksiyonlaryn tedavisinde üreme organlaryna geçen ve bu organlarda yüksek konsantrasyonlara ula?abilen antibiyotikler tercih edilmeli ve e?ler beraber tedavi edilmelidir.


Hormon ilaçlarynyn kullanylmasy sperm sayysyny arttyryr my ?


Hormon tedavisi ancak hormon eksikli?i tespit edildi?inde önerilir. Hormon düzeyleri normal olan hastalaryn hormon ilaçlary kullanmasynyn etkileri tarty?malydyr.


A?ylama nedir, nasyl yapylyr?


Erkek e?ten alynan meni özel yöntemler ile hazyrlanarak, hareketlili?i fazla ve yapysy normal olan spermlerden zengin hale getirilir. Hazyrlanan spermler kadynyn vajinasyna yerle?tirilen ince bir katater ile rahim içine verilir. Bu i?lemden önce kadyn e? yumurtalyklarynyn uyarylmasy için ilaç kullanabilir. Bu uygulama ile ço?ul gebelik ihtimali artar. Kadyn e?e ilaç kullandy?y süre içinde ultrasonografik incelemeler yapylarak yumurta geli?imi izlenir ve yumurtanyn içinde bulundu?u folikül ady verilen kesenin çapy 18-20 mm’ye ula?ty?yndahCG enjeksiyonu (folikülün çatlamasyny sa?layan i?ne) yapylyr. Bundan 34-38 saat sonra a?ylama yapylyr. A?ylama yapylyrken meninin hazyrlanmadan kullanylmasy sakyncalydyr. Bu durum kadynda alerjik reaksiyonlara, enfeksiyonlara ve a?ryya neden olabilir.


Cerrahi kysyrla?tyrma ameliyaty geçirmi? bir erkek tekrar çocuk sahibi olabilir mi?


Mikrocerrahi yöntemler ile kanallar düzeltilerek birçok erkek tekrar çocuk sahibi olabilir. Fakat kysyrla?tyrma ameliyatynyn üzerinden çok uzun zaman geçti?i durumlarda erkekte sperme kar?y antikorlar geli?ti?i ve bu antikorlar spermi hareketsizle?tirdi?i için cerrahi tedavi ile bu erkeklerin çocuk sahibi olmalary mümkün olmayabilir. Günümüzde yardymcy üreme tekniklerinden yararlanylarak bu ki?iler kolaylykla çocuk sahibi olabilir.


Sperm kanallary tykaly olan erkekler çocuk sahibi olabilir mi?


Cerrahi ile bu tykanyklyklar açylabilir, yapylan cerrahinin ba?arysy tykanykly?yn yerine ba?lydyr. Günümüzde testislerden biyopsi ile alynacak küçük parçalardan elde edilen spermler ile mikroenjeksiyon yapylarak bu erkekler çocuk sahibi olabilir.


Ynfertiliteye yol açan cinsel fonksiyon bozukluklary nelerdir?


Cinsel ili?kinin gerçekle?ememesi, a?ryly ili?ki, erken bo?alma ve impotans (iktidarsyzlyk) infertiliteye neden olabilir.


SAYFA BA?I


TEKRARLAYAN DÜ?ÜK


Tekrarlayan dü?ük nedir?


Yirminci gebelik haftasy öncesi ve bebe?in a?yrly?y 500 gram’a ula?madan gerçekle?en 2 veya daha fazla sayydaki dü?ü?e tekrarlayan dü?ük denir. Hamileli?in en syk görülen komplikasyonu dü?üktür. Bir çok kadyn çok erken dönemde dü?ük yapty?yndan dü?ü?ü a?yr bir menstrual kanama zannederek fark edemeyebilir. Gebeliklerin %20'si dü?ükle sonlanyr. Dü?ükler üreme ça?yndaki çiftlerin %5'inde infertilite nedenidir.


Tekrarlayan dü?ük nedenleri nelerdir?


Tekrarlayan dü?üklerin birçok nedeni vardyr. En syk görülen dü?ük nedeni fetusun geli?imindeki anormalliklerdir. Çaly?malar dü?üklerin yarysyndan fazlasynyn kromozom (genetik) anomalilerine ba?ly oldu?unu göstermi?tir. Bunun yanynda anne ve babaya ba?ly problemler ile çevresel faktörler de dü?üklere yol açar. Rahimdeki anomaliler, myomlar, yapy?yklyklar, rahim a?zy yetmezli?i, hormonal nedenler, enfeksiyonlar ve ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklar tekrarlayan dü?üklere neden olur. Nedeni izah edilemeyen dü?üklerin birço?undan ba?y?yklyk sistemindeki problemler sorumludur.


Hangi çevresel faktörler dü?ük nedenidir?


Radyasyon, kimyasal maddeler, ilaçlar, içki ve sigara tüketimi dü?ü?e neden olur.


Anneye ba?ly dü?ük nedenleri nelerdir?



*


Enfeksiyonlar (toksoplazma, üreoplazma, mikoplazma, frengi, listeria v.b.)

*


Progesteron hormonunun yetersizli?i

*


Annede olu?an ve bebe?e zarar veren antikorlar


Anormal yapydaki bir rahim dü?ü?e nasyl neden olur?


Rahmin yapysyndaki veya iç tabakasyndaki bozukluklar dü?üklere neden olur. Rahmin yapysyndaki bozukluklar olu?an embryonun tutunmasyny veya bebe?in geli?mesini engelleyerek dü?üklere yol açar. Yetersiz progesteron hormonu üretimine ba?ly olarak rahmin iç tabakasy geli?mez bu da embryonun tutunmasyny veya tutunan embryonun geli?mesini engelleyerek dü?üklere neden olabilir. Rahim a?zyndaki kaslaryn güçsüzlü?ü de dü?ük nedenidir.


Ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklar dü?üklere neden olur mu?


Dü?ük yapmy? ki?ilerin bir kysmynda herhangi bir neden bulunamamaktadyr. Bu grup hastada dü?ü?ün ba?y?yklyk sistemindeki problemlere ba?ly olabilece?i dü?ünülür. Annenin bebe?e ve plasentaya (bebe?in e?ine) ait dokulara kar?y gösterdi?i anormal cevap sonucu gebelik dü?ükle sonlanyr. Bebe?e ve plasentaya ait proteinlere kar?y annede geli?en antikorlar kan yolu ile bebe?e ula?arak zarar verir, bu durum gebeli?in kaybedilmesine neden olur.


Stres dü?ü?e neden olur mu?


Stresin normal gebelerde dü?ü?e neden olmasy çok zordur. Fakat tekrarlayan dü?ük öyküsü olan kadynlarda ve e?lerinde yo?un bir stres görülür. Bu nedenle tekrarlayan dü?ük öyküsü olan çiftlere psikolojik dany?manlyk verilmesi önerilir.


Bazy çiftlerin özelliklerinin dü?ü?e neden oldu?u do?ru mu?


Çiftlerin her ikisi de bazy genetik hastalyklaryn ta?yyycysy ise bu durum dü?ü?e neden olabilir. Bu hastalyklar ta?yyycy özellikte oldu?u için çiftlerde hiçbir bulgu vermeyebilir. Fakat hem anne hem de babadan gelen hastalykly genler bebe?in hasta olmasyna neden olur ve ya?amyny zorla?tyryr.


Belenme yetersizli?i dü?ü?e neden olur mu?


Kesin bir bilgi olmamakla birlikte birçok besinin eksikli?inin de dü?ü?e yol açabilece?i dü?ünülmektedir .Ye?il sebzelerde bol miktarda bulunan folik asit eksikli?inin bebekte anomalilere ve dü?üklere neden oldu?u kabul edilmektedir.


Anne adayynyn kendisi dü?ü?e neden olabilir mi?


Bir çok kadyn stres, ruhsal sykynty ve a?yry fizik aktivitenin dü?ü?e neden oldu?unu dü?ünebilir. Fakat bunlar ço?unlukla dü?ük nedeni de?ildir .Dü?ükten dolayy kadynyn kendisini suçlamasy do?ru de?ildir.


De?i?ik tipte dü?ükler oldu?unu duydum. Bunlar nelerdir?


Dü?üklerin tybbi synyflamasy ?öyledir;



*


Tekrarlayan dü?ük (habitüel abortus); arka arkaya iki veya daha fazla dü?ük yapylmasydyr.

*


Dü?ük tehdidi (abortus imminens); günlerce bazen haftalarca süren vajinal kanama ve beraberinde kasyk a?rysy ve kramplar olan klinik tablodur.

*


Kaçynylmaz dü?ük (abortus insipiens); bebe?e ait zarlaryn yyrtyldy?y, kanama ve bebe?e ait parçalaryn açylan rahim a?zyndan dy?ary çykty?y durumdur. Dü?ük kaçynylmazdyr.

*


Komplet olmayan dü?ük (inkomplet abortus-tamamlanmamy? dü?ük); gebeli?in bir kysmy dy?ary atylmy?tyr. Geriye kalan kysmynyn temizlenmesi ve kanamanyn durdurulmasy için kürtaj gerekir.

*


Farkyna varylmamy? dü?ük (missed abortus); fetusun (bebe?in) ya?amy sonlandy?y halde hiç bir bulgu vermez ve anne tarafyndan bu durum fark edilmeyebilir.


Dü?ü?ün bulgulan nelerdir?


Vajinal kanama ve takiben kasyklardaki kramplar dü?ük habercisi olabilir. Uzun süren kanama ve kramplar ço?unlukla dü?ükle sonlanyr. Bu bulgular saptandy?ynda derhal doktorunuza ba?vurmanyz gerekir. Uygun istirahat ve doktorunuzun önerece?i ilaçlar dü?ük yapmanyzy önleyebilir.


Dü?ük yapyldy?y fark edildi?inde ne yapylmaly?


Hemen doktora ba? vurulmalydyr. Ço?unlukla yatak istirahaty ve progesteron hormonu kullanylmasy önerilir. Doktorunuz ultrasonografik inceleme ve kan testleri ile durumunuz hakkynda size ayryntyly bilgi verir ve tedavinizi düzenler.


Dü?üklerden sonra kan uyu?mazly?y ile ilgili a?y yaptyrylmasy gerekir mi?


E?er kan grubunuz Rh negatif ve e?inizin kan grubu Rh pozitif ise dü?ükten sonra a?y yaptyrmanyz gerekir.


Dü?ük yapylan dokunun doktora götürülmesi gerekir mi?


Bu doku üzerinde hem tany hem de nedene yönelik patolojik çaly?malar yapylabilece?i için dü?ük yapylan dokunun doktora götürülmesi faydaly olur. Mümkün oldu?u kadar çok miktarda dü?ük materyali temiz bir kavanoza konularak en kysa zamanda inceleme için laboratuara iletilmelidir.


Ölü do?umla dü?ük arasyndaki fark nedir?


Ölü do?um 20. gebelik haftasyndan sonra olan gebelik kaybydyr. Dü?ük ise 20. gebelik haftasyndan önce gerçekle?ir.


Annenin ya?y dü?üklerde rol oynar my?


Kromozomal bozukluklara ba?ly dü?ükler anne adayynyn ya?y 35'in üzerinde oldu?unda artar. Baba adayynyn45 ya? üzerinde oldu?u çiftlerde de dü?ük ihtimali artar.


Ynfertilite ve tekrarlayan dü?ük arasynda bir ili?ki var my?


Çocu?u olmayan kadynlaryn dü?ük yapma ihtimalinin genel toplum ile kar?yla?tyryldy?ynda üç kat daha fazla oldu?u görülmü?tür. Ynfertilite vakalarynyn %5’inde infertilite nedeni tekrarlayan dü?üklerdir. Benzer ?ekilde dü?ük yapan kadynlar arasynda infertilite sykly?y genel toplumla kar?yla?tyryldy?ynda iki kat daha fazladyr. E?er dü?ükler beklenen adet kanamasyndan önce oluyorsa kadyn kendini infertil zannederek doktora ba?vurabilir.


Gebelikte cinsel ili?kide bulunmak dü?üklere neden olur mu?


Menideki prostaglandin ady verilen maddeler rahimde kasylmalary ba?latarak dü?üklere neden olabilir. Dü?ük tehdidi olan ki?ilerin durumlaryny doktorlaryna dany?malary ve gerekirse kondom kullanarak cinsel ili?kide bulunmalary önerilir.


Dü?ük yapyyorum. Gebelik testim pozitif olabilir mi?


Evet, dü?ük yapyyor olmanyza ra?men test hala pozitif çykabilir. Bir süre sonra testin negatifle?mesi gerekir. E?er uzun bir süre geçmesine ra?men gebelik testi hala pozitif çykyyorsa doktorunuza ba?vurun. Bu durum mol gebelik olarak adlandyrylan bir hastalykta görülebilir, bu amaçla tedavi ve takipleriniz yapylmalydyr.


Tekrarlayan dü?üklerin tedavisi nedir?


Tekrarlayan dü?üklerin tedavisi dü?ük nedenine ba?lydyr. Rahimdeki anormallikler için cerrahi tedavi gerekebilir. Bu i?lemler histeroskopik ve laparoskopik olarak yapylabilir. Progesteron eksikli?ine ba?ly dü?üklerin tedavisinde progesteron hormonu verilerek ba?aryly sonuçlar alynabilir. Rahim a?zy yetmezli?i dü?ünülen vakalarda gebeli?in 10. haftasynda serklaj (rahim a?zyna diki? atma) i?lemi uygulanyr.


Ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklara ba?ly dü?ükler nasyl tedavi edilir?


Annenin bebe?e ve plasentaya (bebe?in e?ine) ait dokulara kar?y gösterdi?i anormal cevap sonucu dü?ükler gerçekle?ir. Bebe?e ve plesantaya ait proteinlere kar?y annede olu?an antikorlar kan yolu ile bebe?e ula?yr ve zarar verir. Normal gebeliklerde mevcut olan bloke edici faktör bunu engeller. Ymmunoterapi ile anne adayynda, geli?en bebe?i koruyabilmek için gereken ba?y?yklyk sistemi cevabynyn olu?turulmasy amaçlydyr.


Ymmunoterapi aktif veya pasif yolla sa?lanabilir;

Aktif immunoterapi (aktif a?ylama); baba adayyndan alynan kandan ayry?tyrylan lenfosit ady verilen hücreler anne adayynaverilerek bloke edici faktörlerin olu?masy sa?lanyr. Bu tedavi ile birçok çift sa?lykly çocuk sahibi olabilmektedir. Lenfosit a?ysy yapylan vakalarda canly do?um olasyly?y artarken, bu tedavi sonrasy elde edilen gebeliklerde büyüme gerili?i, erken do?um ve anomali riskinin azaldy?y gösterilmi?tir. Bu a?ynyn ba?arysy anne adayynda bloke edici faktörlerin olu?abilmesine ba?lydyr. Hastalaryn %75’inde bu faktörlerin olu?tu?u tespit edilmi?tir.

Pasif Ymmunoterapi (pasif a?ylama); intravenöz immunoglobulin uygulamasy (damar içine immunglobulin verilmesi) ile yapylyr. Genellikle gebelik öncesinde ba?lanan tedaviye ayda bir kez olmak üzere gebeli?in 28. haftasyna dek devam edilir.

Heparin ve bebek aspirini de özellikle pyhtyla?maya neden olarak dü?ü?e yol açan ba?y?yklyk sistemi bozukluklarynyn tedavisinde kullanylabilir.


SAYFA BA?I


YARDIMCI ÜREME TEKNYKLERY


Tüp bebek tedavisi nedir ?


Tüp bebek tedavisi yumurtalyklardan alynan yumurtalaryn erkek e?ten alynan spermler ile vücut dy?ynda döllenmesi ve elde edilen embryolaryn anne adayynyn rahmine transfer edilmesidir.


Kimler tüp bebek tedavisine ihtiyaç duyar ?


Tüp bebek tedavisi ilk kez 1978 yylynda Dr. Edwards ve ekibi tarafyndan Yngiltere’de uygulanmy?tyr. Bu tedavi yöntemi ilk dönemlerde tüplerinde (yumurtalyk kanallarynda) tykanyklyk nedeni ile çocuk sahibi olamayan kadynlara uygulanmy?tyr. Günümüzde endometriozis, antisperm antikorlaryna ba?ly immunolojik infertilite, erke?e ba?ly infertilite ve nedeni bilinmeyen infertilite vakalarynda da tüp bebek tedavisi ba?ary ile uygulanmaktadyr.


Tüp bebek tedavisinin basamaklary nelerdir ?


Tüp bebek uygulamasy dört basamaktan olu?ur;



*


Yumurtalaryn geli?tirilmesi; yumurtalyklaryn uyarylmasy için hormon ilaçlary kullanylyr ve fazla sayyda yumurtanyn olgunla?masy sa?lanyr.

*


Yumurtalaryn toplanmasy; ultrasonografi e?li?inde ve lokal anestezi ile yumurtalar toplanyr.

*


Yumurtalaryn laboratuarda döllenmesi; elde edilen yumurtalar ile erkek e?ten elde edilen sperm laboratuar ko?ullarynda özel besi yerleri içinde bir araya getirilir.

*


Embryolaryn anne adayynyn rahmine transfer edilmesi; olu?an embryolar ince bir kateter aracyly?y ile anne adayynyn rahmine transfer edilir.


Yumurtalyklaryn ilaçlarla uyarylarak fazla sayyda yumurta elde edilmesinin faydalary nelerdir?


Yumurtalyklarda fazla sayyda yumurta geli?tirildi?inde fazla sayyda embryo elde edilebilir. Olu?an embryolaryn içinden en iyi kalitede olanlarynyn seçilerek anne adayyna transfer edilmesi ile gebelik ?ansy. Fazla sayyda embryo elde edildi?inde ardy?yk blastosist transferi yapylabilir.


Yumurtalyklaryn uyarylmasy için uygulanan tedavi nedir, bu tedavinin yan etkileri nelerdir ?


Yumurtalyklardan fazla sayyda yumurta elde edilebilmesi için çe?itli hormon prepatlary kullanylyr. GnRH anologlary; (Suprefact, Decapeptly, Lucrin vb.) yapylary GnRH hormonuna çok benzeyen ilaçlardyr. Bu ilaçlar ilk kullanyldyklarynda hipofiz bezini uyararak FSH ve LH salynymyny arttyryr, fakat bir süre sonra hipofiz bezi bu ilaçlara cevap vermez, FSH ve LHdüzeyleri dü?er. GnRH anologlary ile tedaviye adet siklusunun ba?ynda veya ortasynda ba?lanyr. Bu ilaçlar enjeksiyon veya nazal sprey (burun spreyi) ?eklinde kullanylyr. Ylaçlara 10-14 gün devam edildikten sonra kanda östradiol düzeyleri belirlenir ve ultrasonografik inceleme yapylyr, istenen baskylanma sa?lanmy? ise günlük FSH veya hMG (Humegon, Menogon, Pergonal, Metrodin) enjeksiyonlaryna ba?lanyr. Bu enjeksiyonlar syrasynda GnRH anologlaryna da devam edilir. Foliküllerin çapy ve östradiol de?erleri ölçülerek hCG (prengnyl, profazi) enjeksiyonunun (çatlatma i?nesinin) verilece?i gün tespit edilir. hCG enjeksiyonundan sonra GnRH anologlary ve hMG enjeksiyonlary kesilir.


Yumurtalyk hiperstimülasyon sendromu nedir ?


Hiperstimülasyon sendromu (yumurtalyklaryn fazla uyarylmasy) hafif, orta ve ?iddetli olmak üzere üç derecede görülebilir.



*


Hafif hiperstimülasyon vakalarynda yumurtalyklar büyür ve kistler olu?ur. Bu durum hMG tedavisi gören hastalaryn üçte birinde görülür. Hastalarda karyn a?rysy ve karynda ?i?lik görülebilir, dinlenmeyle ve a?ry kesiciler alyndy?ynda bu ?ikayetler geçer.

*


Orta dereceli hiperstimülasyonda karynda ?i?lik ve hassasiyet artar, yumurtalyklardaki kistler büyür. Bulanty, kusma, kilo arty?y tabloya eklenebilir. Hafif hiperstimülasyon gibi tedavi edilir fakat bu vakalar daha yakyn takip edilmelidir.

*


?iddetli hiperstimülasyon görülme olasyly?y %1’den azdyr. Bu vakalarda karyn ve gö?üs bo?lu?unda syvy birikimi olur, nefes almakta güçlük hissedilebilir. Bu vakalar hastaneye yatyrylarak tedavi edilir. Gebelik gerçekle?ti?inde hiperstimülasyon sendromu uzar ve 3 hafta kadar sürebilir.


Yumurtalaryn geli?imi nasyl izlenir ?


Bunun için uygulanan en güvenilir yöntemler geli?en folikül çapynyn ulrasonografi ile ölçülmesi ve kandaki östradiol hormon düzeylerinin belirlenmesidir.


Yumurtalar nasyl toplanyr ?


Tüp bebek uygulamalary ilk ba?lady?y dönemlerde yumurta toplama i?lemi laparoskopik olarak gerçekle?tirilirdi. Günümüzde yumurtalar çok daha basit bir i?lem ile vajinal ulrtrasonografi e?li?inde toplanyr. Ultrasonografi e?li?inde yapylan yumurta toplama i?leminde genel anesteziye gerek yoktur. Hastaya a?ry kesici ve lokal anestezi verilir. Ultrason probuna yerle?tirilen bir i?ne aracyly?y ile vajinal yoldan yumurta toplama i?lemi gerçekle?tirilir. Bu i?lem syrasynda hastalar hafif bir rahatsyzlyk veya kysa süren bir a?ry hissedebilir.


Yumurtalaryn toplanmasy yumurtalyklaryma zarar verir mi ?


Yumurtalaryn toplanmasy i?lemi güvenli bir i?lemdir fakat i?lemi yapan ki?ilerin bu konuda deneyimli olmasy gerekir. Y?nenin damara girmesi veya ba?yrsak dokusunu zedelemesi son derece nadir görülen komplikasyonlardyr. Yumurta toplama i?lem yumurtalyklara zarar vermez.


Yumurtalar nasyl döllenir ?


Toplanan yumurtalar zenginle?tirilmi? besi yerlerine alynyr. Erkek e?ten alynan sperm örne?i özel yöntemler ile hazyrlanarak yumurtalaryn bulundu?u yere eklenir.Eklenecek sperm miktary yumurta ba?yna yüz bin hareketli sperm dü?ecek ?ekilde belirlenir. Bunlar inkübatör ady verilen anne vücudunun benzeri bir ortam sa?layan cihazlara konur. Ertesi gün yumurtalaryn döllenip döllenmedi?i kontrol edilir.


Embryolar nasyl ve ne zaman transfer edilir ?


Embryo olarak adlandyrylan döllenen yumurtalar yumurta toplama i?leminden iki veya üç gün sonra anne adayynyn rahmine transfer edilir. Bu dönemde embryolar genellikle 4-8 hücrelidir. Embryolar bu i?lem için özel olarak üretilmi? transfer kateteri olarak adlandyrylan ince bir tüp ile rahme transfer edilir.


Embryo transferi anne adayy için oldukça basit ve a?rysyz bir i?lemdir. Embryolar katetere alynarak rahim a?zy temizlendikten sonra genellikle karyndan yapylan ultrasonografi e?li?inde vajinal yoldan rahim içine byrakylyr. Anne adayynyn ya?yna ve elde edilen embryolaryn kalitesine göre transfer edilecek embryo sayysy belirlenir.


Embryo transferinden sonra ne kadar dinlenmek gerekir ?


Embryo transferinden sonra uzun süre dinlenmenin gebelik ihtimalini arttyrdy?yna dair bir bulgu yoktur. Transfer i?leminin yapyldy?y günün ertesinde ki?i günlük ya?amyna dönebilir ve çaly?maya ba?layabilir. Embryo transferinden sonra spor gibi a?yr aktivitelerden kaçynylmasy yeterlidir.


Embryo transferinden sonra ilaç kullanmam gerekir mi ?


Embryo transferinden sonra olu?masy beklenen gebeli?i desteklemek amacy ile progesteron hormonu kullanylyr. Günümüzde tercih edilen, bu hormon prepatlarynyn (progestan, crinone) vajinal yoldan kullanylmasydyr.


Hamilelik testi ne zaman yapylyr ?


Transfer i?leminden sonra 10. günde kanda b-HCG hormonunun düzeyi belirlenerek gebeli?in gerçekle?ip gerçekle?medi?i tespit edilir. Kanda gebelik tespit edildikten iki hafta sonra ulasonografik inceleme ile gebelik kesesi görülür.


Tüp bebek uygulamalaryndan sonra ço?ul gebelik ihtimali nedir?


Do?al olarak elde edilen gebeliklerde %1 olan ço?ul gebelik ihtimali yardymcy üreme teknikleri ile elde edilen gebeliklerde %24 civaryndadyr.


Tüp bebek uygulamalaryndan sonra dy? gebelik olabilir mi?


Tüp bebek uygulamalaryndan sonra dy? gebelik görülme ihtimali %2-5 arasynda de?i?mektedir.


Tüp bebek uygulamasy kaç defa yapylabilir?


Uygulamalar arasynda 2-3 ay geçti?i takdirde çift çocuk sahibi olana kadar tüp bebek uygulamasy yapylabilir.


Tüp bebek uygulamasy ile anormal bebek do?ma riski fazla mydyr ?


Hayyr de?ildir, tüm gebeliklerin %2-3’ü anormal bebek do?umu ile sonlanabilir. Bugüne kadar yapylan çaly?malarda tüp bebek uygulamalary ile elde edilen bebeklerde herhangi bir anomali arty?y tespit edilememi?tir.


Tüp bebek uygulamasynda bebe?in cinsiyeti seçilebilir mi ?


Yumurtayy dölleyen spermin ta?ydy?y seks kromozomu bebe?in cinsiyetini belirler. Döllenen ebmryolardan biyopsi ile alynan parçalar incelenerek bebe?in cinsiyeti belirlenebilir. Bu yöntem cinsiyete ba?ly genetik hastalyk ta?yyan çiftlere uygulanabilir.


Embryo dondurma i?lemi nedir, nasyl yapylyr?


Anne adayyna yeteri sayyda embryo transfer edildikten sonra artan embryolar dondurularak daha sonra transfer edilmek üzere saklanyr. Embryolar kriyoprotektan ady verilen özel koruyucu solüsyonlar ile kary?tyryldyktan sonra syvy nitrojen tanklary içinde saklanyr.


Mikroenjeksiyon i?lemi nedir ?


Yntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) olarak da adlandyrylan mikroenjeksiyon i?leminde seçilen tek bir sperm hücresi bir yumurtanyn içine enjekte edilir. Bu i?lemden önce çe?itli kimyasallar kullanylarak yumurtanyn etrafyndaki hücreler temizlenir. Mikroenjeksiyon i?lemi özel mikroskoplara takylan mikropipetler yardymy ile gerçekle?tirilir. 1992 yylyndan beri uygulanmakta olan ICSI i?lemi ile döllenme oranlary %80–90’lara ula?my?tyr. Mikroenjeksiyon i?lemine hazyrlyk ve enjeksiyon sonrasyndaki basamaklar tüp bebek tedavisi ile aynydyr.


Hangi çiftlerin mikroenjeksiyon tedavisine ihtiyacy vardyr ?


A?yr erkek infertilitesi vakalarynyn tedavisinde bu yöntem ba?ary ile kullanylmaktadyr. Menide az sayyda spermi olan veya normal sayyda spermi olmasyna ra?men spermlerin yumurtayy dölleyemedi?i durumlarda mikroenjeksiyon tedavisi uygulanyr. Bu yöntem ile menisinde hiç spermi olmayan erkeklerden MESA ve TESE i?lemleri ile elde edilen spermler, e?lerinden alynan yumurtalara enjekte edilerek bu çiftlerin sa?lykly çocuk sahibi olabilmeleri mümkün olur.


Menide hiç spermi olmayan hastalar çocuk sahibi olabilir mi ?


Menide hiç sperm hücresi olmayan vakalarda sperm hücreleri üreme kanallaryndan veya testis dokusundan (yumurtalyklardan) elde edilerek mikroenjeksiyon i?lemi gerçekle?tirilebilir.


MESA i?lemi nasyl uygulanyr ?


MESA i?lemi kanallary tykaly olan erkeklere uygulanyr. Bu hastalardan mikrocerrahi ile sperm elde edilir. MESA i?lemi lokal anestezi altynda uygulanyr ve erkek cinsel sa?ly?yna olumsuz bir etkisi yoktur.


TESE i?lemi nasyl uygulanyr ?


Lokal anestezi altynda uygulanan bu i?lem ile testisin farkly bölgelerinden küçük doku parçalary alynyr. Bu parçalardan özel yöntemler ile ayry?tyrylarak elde edilen sperm hücreleri ile mikroenjeksiyon i?lemi gerçekle?tirilir. Bu i?lemin erkek cinsel sa?ly?yna olumsuz bir etkisi yoktur. TESE i?lemi menisinde hiç spermi olmayan vakalar dy?ynda menisinde hiç normal yapyda veya canly spermi olmayan vakalaryn tedavisinde de uygulanabilir.


MESA ve TESE i?lemleri ile alynan spermler kullanylarak yapylan mikroenjeksiyon uygulamalary ile anormal bebek do?ma riski fazla mydyr ?


Bugüne kadar yapylan çaly?malarda bu i?lemler sonrasynda elde edilen gebeliklerden do?an bebeklerde bir anomali arty?y tespit edilmemi?tir.


Yardymla tomurcuklanma ( assisted hatching ) yöntemi nedir ?


Gebeli?in olu?umunda en önemli basamak geli?en embryonun anne rahmine tutunmasydyr. Anne rahmine tutunmadan önce embryonun etrafynda bulunan zona ady verilen tabaka incelerek kaybolur ve hücreler dy?aryya do?ru tomurcuklanarak anne rahmine tutunur. Bu i?leme yardymcy olabilmek amacy ile zona tabakasynda bir pencere açylabilir. Mekanik veya asit gibi çe?itli kimyasallar kullanylarak yapylan bu i?lem günümüzde embryoya zarar vermeden lazer yardymy ile gerçekle?tirilebilmektedir. Lazer yardymy ile açylan pencereden embryo içine girilerek fragman ady verilen atyklar temizlenebilmekte ve genetik analiz için hücre örne?i alynabilmektedir.


Blastosist transferi nedir ?


Döllenen yumurta bölünerek 2. günde 2-4 hücreli hale gelir ve klasik tüp bebek uygulamalarynda bu evredeki embryo anne rahmine transfer edilir. Do?al yollardan elde edilen gebeliklerde ise embryo rahme 5. günde balstosist ady verilen çok hücreli evrede ula?yr. Bu evredeki embryonun rahme tutunabilme ?ansy daha yüksektir. Günümüzde geli?tirilen özel besi yerleri ile embryolary blastosist dönemine kadar geli?tirmek mümkündür. Geli?mi? merkezlerde uygulanan balstosist transferi ile gebelik oranlarynyn yükseldi?i gösterilmi?tir. Dünyada ilk kez Singapur’da uygulanmaya ba?layan ardy?yk transfer uygulamasynda ise anne adayyna ikinci günde yapylan embryo transferinin ardyndan kalan embryolar özel besi yerleri içinde geli?tirilmeye devam edilir ve blastosist evresine gelen embryo elde edilebilirse 6. günde bir embryo transferi daha yapylyr. Ardy?yk transfer ile gebelik oranlary anlamly olarak yükselmekte ve balstosist transferi ile elde edilen gebeliklerde dü?ük orany çok azalmaktadyr.


Kadyn e?in ya?ynyn ileri oldu?u çiftlerde tüp bebek ve mikroenjeksiyon tedavisinin ba?arysyny arttyrmak için uygulanan herhangi bir yöntem var mydyr?


Kadyn e?in ya?y ilerledikçe yumurtanyn etrafynda zona ady verilen tabaka kalynla?arak embriyonun rahme tutunmasyny dolayysy ile gebelik ?ansyny azaltyr. Zona ady verilen tabakada pencere açylmasynda kullanylan lazer yöntemi bu grup hastalarda gebelik oranyny belirgin olarak arttyrmaktadyr. Embriyoya zarar vermeyen bu yöntem ile 38 ya? üzerindeki birçok vakada gebelik elde edilmektedir.


Lazer uygulamalary sadece ileri ya?taki kadynlardan elde edilen embriyolara my yapylyyor?


Lazer kullanylarak yapylan yardymla tomurcuklanma uygulamalary kadyn e?in ya?yna bakylmaksyzyn yumurtanyn etrafyndaki zona tabakasynyn normalden kalyn oldu?u vakalarda ve birden fazla tüp bebek veya mikroenjeksiyon uygulamasyna ra?men gebeli?in elde edilemedi?i vakalarda yapylyr. Lazer yardymy ile tomurcuklanma uygulamalary ile üçüncü, dördüncü hatta dokuzuncu uygulamasynda gebe kalarak sa?lykly çocuk sahibi olan çok sayyda vaka vardyr. Lazer, yardymla tomurcuklanma i?leminin yanynda embriyonun içindeki toksik atyklaryn temizlenerek anne adayyna transfer edilen embriyolaryn kalitesinin iyile?tirilmesinde de kullanylyr.


Önceki tüp bebek uygulamalary biyokimyasal gebelik ile sonlanan vakalara uygulanabilecek tedavi yöntemi var mydyr?


Birden fazla uygulamasy biyokimyasal gebelikle sonlanmy? vakalarda ba?y?yklyk sistemindeki bozukluklaryn rol oynady?y dü?ünülür. Bu vakalara bir sonraki tüp bebek uygulamasy öncesinde Paternal Lenfosit Ymmunizasyonu (lenfosit a?ysy) uygulanyr. Bu tedavide erkek e?ten kan alynyr ve özel besi yerleri kullanylarak alynan kan örne?indeki lenfosit ady verilen hücreler ayry?tyrylarak lenfosit a?ysy hazyrlanyr. Hazyrlanan a?y kadyn e?in cilt altyna enjekte edilir. Bu a?y gebelik öncesinde üç kez uygulanyr, gebelik elde edildikten sonra 2 doz daha yapylyr.


Tüp bebek tedavilerinde genetik hastalyklar te?his edilerek önlenebilir mi?


Genetik hastalyklaryn en erken te?hisi preimplantar gebelik tany (embryo ana rahmine transfer edilmeden önce yapylan genetik inceleme) ile mümkündür. Genetik hastalyk ta?yyycysy olan çiftlerin sa?lykly bebek sahibi olabilmeleri için tüp bebek veya mikroenjeksiyon yöntemi ile elde edilen embriyolar genetik inceleme ile de?erlendirilir ve sa?lykly embriyolar anne rahmine transfer edilir.


Ulasılacak saadete kaç kapı daha var.

Açtım açtım kapıları girdim bomboş evlere vardım yardım lazım bana sansım yaver.

...